Een groeiende collectie impressies, eerder verstuurd via de email.
Froit-in-Mongolië: Winter 2007-2008/2
Voor Fim 31-40 klikt u hierrr
Voor FiM 20-30 klik hierrrr
Voor FiM 41-50 klik hierrrr
Ulaan Bataar, winter 2006/7,

Froit-in-Mongolie DEEL 1:

Welcome to Mongolia!!!

15-01-2007
Hi luitjes en vrienden,

Ja, daar zit je dan.
Midden in de winter in de koudste hoofdstad van de wereld.
Ulaan Bataar, Mongolië.
Overdag tussen de -10 en -25, 's nachts tussen de -20 en -40.
Ik ben hier nu drie dagen, en ik heb mogen vaststellen dat dat zo is, d.w.z. dat het er tussen heen en weer zweeft. De eerste dagen was het zonnig, en dus 's nachts onbewolkt, en dus 's morgens vroeg -30. Zo kwam ik uit het vliegtuig om 7 uur, op een toeristen-visum å €45).
Mijn koffer was geopend, en de twee blikken 2-componenten-lijm waren er in Berlijn al door de security uitgehaald-GVD, had ik net €45 overgewicht voor betaald).
Sukhe haalde me op van het vliegveld (Chinggis Khan International Airport, 10 vluchten per dag).
Van een kennis heeft hij een Mercedes C190-200 te leen, beetje ouder, maar een keurige bak, met werkende verwarming. Hij had hem tijdens het wachten op mij, (visum-problemen gaven mij een half uur vertraging), maar stationair laten lopen, want 'anders koelt hij zo snel af'. Dat is de gebruikelijke methode hier, 's nachts in een verwarmde parkeergarage, 's morgens starten en de straat op, en dan niet meer uit zetten tot 'ie weer in de verwarmde garage staat...
We reden eerst naar zijn appartement (ahum, 3 x 4,5 meter, met een grote natte cel nog daarin gebouwd, keuken hebbiknie), alwaar ik mocht kennismaken met de centrale verwarming van Ulan Bataar: 25 graden, en dan nog met een raam open! Tering, wat een contrast. als je het raam dicht doet wordt het 28 graden, en nergens een knop om hem wat lager te zetten. Enne, gloednieuw gebouw hoor, niks sovjet-ouderwets. Thermostaat-kranen bestaan hier gewoon niet.
Helaas doet het heet-water het even niet, dus die mooie natte cel met douche-bak-met-hoek-instap staat er voorlopig voor jan-joker. Onderin het gebouw is en echte 24/7, dus keukenkastjes heb je niet nodig. Slim als ze zijn, hebben ze na die ontdekking de hele keuken eruit bezuinigd, dus een kopje thee maken is er ook niet bij. Is eigenlijk maar goed ook, want waar had die keuken moeten zitten? Maar vooralsnog een prima plek om je koffer te dumpen, en te slapen. Dat heb ik ook veel gedaan, de afgelopen 72 uur heb ik geloof ik 48 gepit. Ik zat nog met een flinke slaapschuld van de Wintervuurplaats, en vertrok met een beetje grieperig gevoel, en natuurlijk 8 uur negatieve jet-lag.
De eerste dag heb ik me nog staande weten te houden, met Sukhe samen op stap;
Eerst met de auto vanaf appartement, (toch auto afgezet, na een uur inderdaad ijskoud van binnen) naar Geser, waar ook de garage is van deze bolide, ff kijken naar de werkplaats van de broers. Tot mijn verbazing is het goed gelukt: Ze hebben de binnenzijde strak wit afgetimmerd, met 10-15 cm polystyreen ertussen, en het is plenty licht binnen. En warm, hoewel de zonne-collector-kas aan de zuidzijde tot volgend jaar is uitgesteld. 1 elektrische kachel van 2000W houdt het op 12 graden, da's voor UB heel wat. Wie de stroom betaalt kon Sukhe niet vertellen.
We zijn ook op zoek gegaan naar Miss B., en na veel beuken op de deur doet dochterlief vanaf het balkon verslag: Miss B. zit in Hongkong, en dit is haar nummer, bel maar. Nou moe? Da's voor het eerst in mijn mongolie-ervaring dat de deur dicht blijft. Enne, waar is mijn Mongoolse SIM-kaart? Weet ze niet, bel mama. Ja hoho, maar daarvoor heb ik mijn SIM-kaart nodig. Sorry, en weg. Wij naar Mobicom, de plaatselijke provider. "U wilt een nieuwe SIM-kaart voor een oud nummer? even checken; belbel; is in gebruik, deze meneer zegt dat ie deze SIM-kaart 5 maanden geleden heeft gekocht van 'een dame'... " Nou mooi is dat, ze heeft gewoon mijn SIM-kaart doorverkocht! Het zijn en blijven Mongolen, altijd. Ok dan, nieuw nummer, nieuwe SIM, en kwaadheid snel vergeten Bij deze dus: Froit in Mongolië 0097699615548
's Middags een beleefdheidsbezoek aan Gandan-Klooster, ook in de sneeuw heel mooi, en sereen. En ook in de winter staat er zo'n mannetje waar je 2.500 mag betalen als toerist. Grappig is dat nu Janraisig, het grote Buddha-beeld, veel beter te zien is; doordat de zon zo laag staat, schijnt hij veel gunstiger door de ramen op de tweede en derde verdieping naar binnen.
Even voor de volledigheid naar de grote 18 meter-Ger-Tereg-Ger gekeken. Die staat er nu zo'n zes maanden, misschien acht. Het houtwerk is acceptabel, maar de blanke lak niet. Die ligt er op de zon-zijde gedeeltelijk vanaf, en op de achterdeur is 'verzwarting' te zien, typisch geval van vocht-opsluiting. Hopelijk kan ik voor onze bestelling daar nog iets aan doen.
's Avonds langs bij Tseren en Rick, voor een beetje Nederlands-bijpraten, en zie, Tjalling H. ook daar. Hij heeft helaas net zijn appartement weer doorverhuurd.

Algemene beschouwingen over de kou en hoe de mensen hier er mee omgaan:

Net als in Nederland, en waarschijnlijk overal ter wereld, klagen de mensen over het weer:
Wat is het koud hè/ ja, maar vorige week was het nog erger/ ja, maar de echte winter moet nog komen/ja, het weer is in de war... Tot ieders grote opluchting is het na een paar maanden vorst vorige week ook gaan sneeuwen, dat is voor de beesten op het land heel belangrijk, sneeuw is hun enige bron van water in de winter. De sneeuw die valt in de stad wordt meteen keihard aangestampt / gereden, dus vegen of strooien heeft totaal geen zin. De meeste stoepen zijn doorzichtig wit, de meeste straten een onbepaald zwart/grijs, resultaat van het mengsel ijs/roet/rubber, dat langzaam ontstaat. Heel af en toe loop je op een stoep waar burgerplicht of staats-dwang gefunctioneerd heeft: ijsvrij! En natuurlijk het grote plein Sukhbatar, maar ik vermoed dat dat ondergronds verwarmd wordt...Het Chinggis-monument is klaar, staat er mooi bij, ik vraag me af voor hoe lang...
Bij ons in NL sublimeert ijs, dus dat het overdag onder zonnestraling meteen van vast in damp overgaat, maar daar is hier niks van te merken, het zal wel te koud zijn. Het eerste wat je van de kou merkt, is dat het BINNEN in je neus snijdt. Is effe wennen, maar door je mond ademen is geen optie.
Je vullingen protesteren, en/of baard en snor bevriezen meteen. Met door je neus ademen bevriest alleen je snor, dat scheelt weer. Dubbele broeken, goeie jas, lekkere Wintervuur-das om hals en oren, en hoed stevig aandrukken. Handen in de zakken. Zo overleef je een wandeling van een kwartier.
Lastig is ook, dat je niet flink kan doorstappen, wegens het ijs ga je dan meteen onderuit. Na een kwartier MOET je ergens naar binnen, maakt niet uit wat. Daar is het dan onverbiddelijk 25 graden, en in 10 minuten ben je klaar voor de volgende etappe.
Boodschappen doen op verschillende adressen vergt planning in afstand en tijd.

Over de smog waarvoor ik gewaarschuwd werd moet je niet te dramatisch doen: Overdag schijnt de zon!!! 's Nachts is er heldere hemel!!! What is the problem??? 's Middags om vier uur begint er echter een natuurverschijnsel dat ik nog niet eerder gezien had: Naarmate de avond nadert, steken 150.000 Ger-bewoners in UlanBataar hun hout/kolen-kacheltjes aan. En zo'n 100.000 simpele zelfgebouwde huis-bewoners doen dat ook... Overdag waren ze op straat, of ergens aan het werk, of aan het niksen...Tja, en dat gaat met een beetje rook-ontwikkeling gepaard. Zeker bij die aantallen.
(Bovendien is het dan natuurlijk spitsuur, dus alles wat enigszins verwarm kan rijden, rijdt dan ook, tenzij het weer stilstaat in de onoverkomelijke file.) De zon is al onzichtbaar lang voordat ze de horizon bereikt. Als het niet zo'n vreselijke vervuiling was, zou ik het een grappig effect willen noemen. Man-Made Solar-Eclipse. Daily!!
's Morgens schijnt het zelfde te gebeuren, maar dat heb ik nog niet bewust meegemaakt, dan sliep ik steeds. Hoeft van mij ook niet per se! Sukhe en Tulga hebben hun eigen oplossing gevonden:
De nieuwe werkplaats is op mijn advies zó lucht-dicht, dat ze die periode kunnen overleven met de deur dicht. Hun eigen prive-voorraadje verse lucht!
Nu, bijv., zit ik mijn favoriete Cafe Nayra, gratis wireless internet en prima koffie. Raam staat open, ik zit in T-shirt, en hebbut best warm...Mijn Nokia die naast me ligt zegt 29 graden...

Rare lui, die Mongolen!

Grt uit een koud/warm Ulan Bataar,

Froit
0097699615548
Skype: froit1
Froit-In-Mongolië
Vrijdagavond 19 Januari:

Deel 2

Gers, Geser, en Gandan

Weer een paar dagen verder, en de lovende reacties van enigen van U waarde lezers doen mij reeds nu een vervolg tiepen. In kleermakerszit gezeten, volledig ontkleed, (23 graden met het raam open) en toch zwetend, in 'mijn' appartement:
Gisteren en eergisteren waren een paar slechte dagen voor mij, zo geblokkeerd door de realiteit heb ik me nog nooit gevoeld: (als je de Ger-uit-Mongolie-details niet interesseren, gewoon naar beneden scrollen tot Kom er maar weer in)
De partij Ger (10-en een half), die we besteld hebben bestaan natuurlijk uit een enorme hoeveelheid onderdelen; muren, dakstokken, wielen, deuren, daksteunen, en dan nog het naai-werk.
Afspraak was dat ze met het gelijmde werk, dus deuren en wielen zouden wachten tot ik er was, met de juiste lijm. Wat er ook fout gegaan is, bij mijn aankomst zijn de deuren al af, en een gedeelte van de wielen. En niet alleen gelijmd, met de verkeerde lijm, maar ook nog es: wat een slecht vakmanschap, helemaal niet wat ik verwachtte, en afgesproken had. Mooi snijwerk, maar daar gaat het ons niet om. Tjeezus, wat een stomme fout!!!

'Welcome to Mongolia' (nog maar es)

Twee/drie dagen hebben we erover gedubd, Sukhe, de mensen daar (ze erkenden meteen de fout, maar hebben geen verklaring...), en ik. Alles uit elkaar stomen? Hoe en waar? En dan krijgen we schade, en wie fikst dat dan weer? Alles overnieuw maken? Van welk hout dan? Ok, nieuw hout vinden, en drogen. Maar komt het dan wel op tijd af? Met de ge-eiste kwaliteit? De klanten in NL hebben een afspraak met mij/ons. Wel als ik 16 uur per dag in de werkplaats (tussen -5 en 20 graden) erbij blijf. Maar de lijm dan die in Berlijn is achtergebleven? Maarten heeft (lang leve internet) heel Nederland op z'n kop gezet om een transporteur te vinden voor 'explosieven', zo als onze lijm blijkt te classificeren. En gevonden, 450 euro verzendkosten per blik....Blijkt dat er eigenlijk ook nog een vlak-van-dikte-bank hierheen moet, een machine om mooie gladde planken te maken. Hebben ze hier niet, tenminste niet voor de maten die wij willen, en zo nauwkeurig als wij willen. We hebben er eentje staan, weegt 1400 kg... Zelden was de realiteit voor mij zo weerbarstig.

Vannacht heb ik uren wakker gelegen, en uit verveling het enige boekje dat hier in het appartement ligt erbij gepakt: The Opening Of The Wisdom Eye, van 'his holiness Tenzin Gyatsho', de 14-de Dalai Lama van Tibet. Een compacte samenvatting van de Boeddhistische leer, uit 1971, voor beginners.
Toch nog 200 pagina's, maar heel leesbaar. Terwijl in Nederland de storm raasde, (we hebben twee verhuurde tenten staan), las ik een gat in de nacht. (ik kan nooit slapen als het stormt, ik maak me steeds maar zorgen om de Gers, zeker als die verhuurd zijn, het is toch uiteindelijk allemaal MIJN uitvinding, Gers in Nederland, en ik heb niemand om naar te verwijzen als het misgaat, ook al zit ik 12.000 km verderop) Na een paar uur lezen wist ik het: Staat er niet op de binnenkant van de deur van de mooie Paleis-Ger geschreven: "begrens je verlangens, ontwikkel je geest, bereik succes"? Ja, dat staat er, en zo werd mij weer es duidelijk gemaakt dat ik de werkelijkheid slechts zeer ten dele in de hand heb, ook al denk ik daar meestal anders over. Wat Maarten, Sukhe en ik in ons hoofd hadden toen we die bestelling deden, is gewoon onrealistisch in Mongolië, het strookt niet met de werkelijkheid hier. Er worden overal fouten gemaakt, ook hier, en ook hele grote onomkeerbare fouten. Dat had ik kunnen weten, als ik niet zo positief en vol vertrouwen was geweest.

We (Sukhe en ik) hebben vanmorgen besloten om met de wind mee te gaan (terwijl jullie in Nederland net weer naar buiten mochten van het KNMI). We gaan redden wat er te redden is, en bedingen een fikse korting voor de gemaakte fouten. En eenmaal in NL, wat ons gaat redden is de fabelachtige kwaliteit van het Mongoolse Lariks-hout: Knoepert-hard, absoluut rot-vrij. Het is zo hard, dat ze hier niet weten hoe ze de gaatjes voor de Un in het wiel moeten prikken, vierkante gaatjes van 25 mm, 25 diep. Maar dat weet ik wel! Eerst 20 mm voorboren, en dan frezen met een extra lange 8 mmØ! Freesjes heb ik zelfs uit NL meegenomen! Jottum, dacht ik, no problem!
Wel een probleem natuurlijk, want we hebben vandaag de hele dag gezocht naar een frees-machine die mijn dure 8-mm stift-freesjes kan hebben. Blijkt dus, dat hier alleen 6 of 12 mm mogelijk is.
Van het gebruikelijke rijtje DIN (duitse industrie-norm) 6-8-10-12 hebben ze nog nooit gehoord.
Frees-machines hebben hier een passing van 6 OF 12 mm, zelfs de deWalt, en de Makita, frezen die wij in NL ook gebruiken, zijn hier alleen in 12 mm te krijgen. Morgen gaat de odyssee verder, en ik heb geen één verwachting meer!!! Tot zover het Ger-gemekker,

Kom er maar weer in 'gewone vrienden'.

Algemene beschouwingen over de kou/Mongolie en hoe mensen er hier mee om gaan:
Tja, wat kan ik nog aan het eerder gemelde (zie onder) toevoegen? Koud is gewoon koud. Vandaag hebben we de zon helemaal niet gezien, het was bewolkt, en er miezerde de hele dag een vaag soort van sneeuw; dunnig, losjes, heel fijntjes, alsof het van een dak van een flatgebouw was gewaaid, alleen geen flatgebouw te zien. Aan het eind van de dag een laagje van 1 cm, zoiets. Alle geveegde stukjes stoep weer spiegelglad. En, dat viel me vanavond op toen ik naar huis wandelde, niet zo tering-koud, althans dat lijkt me zo. Ik begin er ook een beetje aan te wennen hoor, dat zeggen ze hier. Wel ben ik een paar keer uitgegleden, wat je zonder verzekering, zoals ik, eigenlijk moet zien te voorkomen. Maar beide keren liep het goed af, Allah-zij-groot. (nu maar weer es Allah, komt ie ook es aan de beurt). Ik loop wat af hier: Van appartement naar koffie-en-internet is bijna twee kilometer, dat loop ik dus iedere dag twee keer. Is precies de maximum, meer zit er ivm bevriezende benen/vingers niet in. Van koffie naar Togos-khangai is nog es een kleine kilometer. Vooral 's avonds is dat interessant, dan is het DONKERRRRR, en er lopen allerlei ongure types rond, met van die lange jassen en bontmutsen en zo.... Daar schuifel je dan, met een laptop ter waarde van enkele jaar-inkomens, stiekum verstopt in een Lama-tas... Ik kan natuurlijk een taxi nemen, kost 600 tugrik, ongeveer 40 eurocent, maar dat vind ik onzin.

En dan nog algemene beschouwingen zonder meer: Ik rook. Sigaretten. Da's stom, maar goed, ik doe het toch. Ik rook de goedkoopste sigaretten die je hier kan krijgen, Altan Avchiss, Goudblad. Lekker sterk, een beetje Samsom-achtig. Goed tegen de honger, en de kou. Nou is het merk sigaretten dat je rookt hier een soort status-signaal. Dat vinden ze heel belangrijk. Een (waarschiijnlijk rijke) buitenlander die Altan Avchiss rookt, daar snappen ze niks van. Dat-ie dan ook nog een Ger-fabriek heeft, en in werk-kleding rondloopt, met vieze nagels en littekens, dat bevreemd ze nog meer. Dat ik (computer open, foto's kijken) hele mooi Ger bouw, geloven ze wel, maar dat ik dan liever loop dan een taxi neem, daar snappen ze ook al niks van, ik zou een auto met chauffeur moeten hebben.
Maar die sigaretten, dat is toch wel het ergste.

Ik heb in een goeie gereedschapszaak (de enige in heel UB) een paar nieuwe schoenen gekocht, de gaten in de oude tochtten me toch iets te veel. Lekker werk-stappers, met stalen neuzen natuurlijk.
Ik voel me weer een heer, met poetsbare schoenen! Meestal komt ik Sukhe ergens in de morgen tegen, ofwel in appartement, of bij de koffie-met-internet, en dan gaan we met de Mercedes op stap.
We hebben sinds mijn aankomst een week geleden een hele tank benzine opgereden in een gebied van 1 bij 3 kilometer... Vandaag zijn we zeker tien keer over de belangrijkste kruising van de stad gekomen.... Op zoek naar een stukje metaal van hooguit 30 gram. Waanzinnig. En toch, it makes sense... Om half zeven zijn we uitgeput weer in Nayra geland, het koffie-met-internet-cafe, om met Maarten te overleggen. Overigens, wil je me 'Skypen', verwacht mij dan tussen 11.00 en 14.00 uur Europese tijd online...

Over Sukhe en Tulga, mijn 'Partners' hier in Mongolie, eigenlijk de enige autochtonen die ik vertrouw.
Iemand van mijn trouwe lezers had gevraagd hoe dat nou ongeveer zit; Sukhe (bijl) en Tulga (vuurkorf) hebben als broers een eigen 'tempel-decoratie-bouw-en-restauratie-bedrijfje, 'Togos-Khangai'. Dat is de naam van de berg 'waar hun familie vandaan komt', hoe je dat met nomaden ook moet begrijpen... Het betekent zoveel als 'Pauwen berg', omdat ie zoveel kleuren schijnt te hebben. Aan de voet ervan wordt nu een megalomaan 'Ghenggis-Khan-tourist-resort' gebouwd, inclusief een ruiterstandbeeld van de grote baas van 30 meter hoog of zo. Een soort nutteloze rotonde in de steppe, omdat hij, Ghenggis, en waag het niet zijn grote naam ijdel uit te spreken, daar ooit geboren is, of gestorven, of gewoon een plasje heeft gepleegd. Anyway, Togos Khangai, Peacock Mountain, onthoudt die naam! Dat bedrijfje bezit een illegaal-maar-met-eigen-geld-gebouwde werkplaats binnen de kloostermuren van het belangrijkste (vind ik) klooster van UB. Er is nogal wat meningsverschil over wie nou eigenlijk de eigenaar is van de grond binnen de kloostermuren, maar daarover later misschien meer.... Ze zijn ook allebei officieel in dienst bij dat klooster, wat natuurlijk ook gewoon een soort bedrijf is. Daarom mogen ze dag en nacht naar hun werkplaats.
Daar repareren ze (delen van-) de oude tempel van dat klooster, en werken aan de decoratie voor de nieuwbouw-tempel waar het klooster mee bezig is. Giga groot, gaat nog jaaaaaren duren.
Maar omdat ze een eigen financiële eenheid binnen de muren van het klooster zijn, kunnen ze/kan Sukhe ook dingen voor/van buiten het klooster doen; moet ook wel: De omzet die ze voor het klooster maken is bij lange na niet genoeg om van te leven, zeker niet om er ook nog een kleine Mercedes en een 4-wheel-drive van te rijden... Het klooster heeft ook niet zoveel geld voor de restauratie, omdat de nieuwbouw voorgaat. Bovendien is nou juist de tempel in het klooster NIET de verantwoordelijkheid van deze mensen/ monikken, ze hoort bestuurt en betaald te worden door de monniken van het grote klooster op de volgend heuvel, Gandan. Dus: NMH stuurt geld naar Sukhe, hij houdt een stuk zelf, en van de rest betalen we hier die Gers die we besteld hebben. Sukhe is een soort van part-time half-betaalde vertaler/technisch adviseur/inkoop-assistent/partner. Tulga is volgens mij de hele tijd bezig met wat je zou denken, tempel-decoratie restaureren en nieuw maken. Hij werkt nu aan een was-model van een 'leeuw', dat vervolgens een negatieve latex-mal moet worden, die dan tien keer met heel speciaal beton tot het uiteindelijk beeld moet leiden. 'Net echt graniet'. En dat dan in drie maten, verschillende motieven, ieder tien keer of meer, zoiets. En tussendoor lopen de monniken met allerlei oude bidprentjes en gebedsmolens naar binnen, met scheuren, of beschadigde afbeeldingen.
Haastwerk, morgen klaar.
Het spirituele werk kan niet wachten!

Jullie, mijn lezertjes moeten wel nog even wachten,
tot de volgende aflevering van Froit-inMongolie, deel 3!!

Grt uit UB,
Froit

28/1/2007
Deel 3

Markten en Mooie vrouwen

Het is diep in de nacht. Twee verwijtende halve manen schijnen door mijn raam (dubbel glas...).
Buiten is alles keihard bevroren, 35 graden onder nul (Celsius). Zelfs een aardappel die een uur buiten gelegen heeft, rinkelt als een steen als ik hem wegschop. Wat een mooie ronde steen, denk ik nog. De stad slaapt, verkeer is er nauwelijks, de lichtreclames knipperen voor niks, en het Mega-LCD-scherm op Sukhbatar-plein knalt gewoon door met reclames en documentaires. De sterren stralen vaag geel/oranje (van de traag weg-waaiende smog). Vier donkere gestalten van verre bergen bewaken dit dal. Ergens, zomaar midden op het Aziatische continent, bovenop een hoogvlakte, om een volstrekt willekeurig denkbeeldig middelpunt, slapen 1 miljoen mensen, op dunne slaap-matjes, onder dunne dekentjes, tegen elkaar aangedrukt of alleen, sommigen in vilten tenten, sommigen in krakkemikkige flatgebouwen. Weer anderen slapen met de honden en de ratten in de ondergrondse gangen van de stads-verwarming. 10.000 vermoeide stokers houden als Nachtwacht de diverse centrale verwarmingskachels aan, en de electriciteits-centrale.
Zie je het voor je? 1.000.000 uitgestrekte, opgekrulde, ineen-gestrengelde mensen-lijven, in een onbegrijpelijk patroon verspreid over de donkere steppe, op 1500 meter hoogte.
Als een pak hagelslag, uitgestrooid op een donkergrijs/wit gespikkeld kleedje, onderin in een dichte vriezer. 's Morgens gaat die vriezer op een kier open, en zijn ze allemaal de hele (korte) dag druk in de weer om de volgende nacht levend door te komen.
Wat doen ze in godsnaam hier?
Waarom gaan ze niet ergens anders heen?
Wat houdt ze hier?
Dit gedoe duurt 8 maanden van het jaar!
Volgens Sukhe is het enige antwoord: Vlees eten!!!
Ik zou er aan willen toevoegen: En Paardenmelk drinken!!!
---------
Gisterenmorgen was het weer weer extreem: Bewolkt, en dus miezer-sneeuw, en dus zonder zonnestraling, extra koud. Sukhe haalt me op met de auto, verse koffie in de thermoskan. Als we gaan rijden klaart het op, en we zeggen nog tegen elkaar: No problem!! We zouden vroeg naar de openlucht-markt, om een kachel en wat pijp te kopen voor de werkplaats van Sukhe en Tulga. De Narantuul-markt, zo heet het daar, is een enorme markt. 's Zomers een verplichte uitstap voor toeristen. Zoiets kennen we niet in NL. Stel je voor, twintig Albert-Cuypen bij elkaar, doe er een Praxis bij, en een Leen Bakker en nog zo een paar ketens en een Waterlooplein: met een aanbod van eten, kleding, gereedschap, woninginrichting, grootverbruiksverpakkingen etenswaar, zilver, electronica, via kachels tot complete Ger-met-inrichting; Nieuw of gebruikt? Tasje erbij? Dit is DE MARKT van Mongolië, nee, van Azië. Op een willekeurig moment-X, lopen, staan en zitten daar 20.000 mensen.
Buiten. We parkeren de auto zo dichtbij mogelijk, en doen alle ritsen en drukkers dicht. Ready? Go!
Tering, op die markt, daar waait het. Koude waai. De hele markt is één spiegelgladde sneeuw/ijsvloer.
De karretjes waarmee kruiers 's zomers alle waar vervoeren, hebben plaatsgemaakt voor plankjes, die als slede dienst doen. Links en rechts komen wandmeubels en stapels tapijten voorbij gegleden, opzij opzij! In de zonneschijn, bij -30, schuifel-glijden we richting kachels-en pijpen-hoek. Na twee minuten merk ik: ik ga dit niet lang volhouden. Sukhe heeft er ook moeite mee, vandaag is echt too much. Bibberend worden we het eens over een kachel, d.d.d.d.die! Dan nog p.p.p.pijp erbij, en k.k.k.knietjes. B.b.b.b.betalen. P.p.p.portemonnee. H.h.h.hoeveel? I.i.i.ik wwwil mijn handen nnniet uit mijn mouwen stekennn, hhhhoe ddoe ik dat? V.v.vooruit, v.vlug dan even. K.k.kruier!! Hoe l.l.l.l. langzaam kan een kruier lopen, my god!? En hoe doen die andere 19.998 dit in godsnaam?
Resume: hoe die Mongolen het ook doen, ik kan niet met deze kou omgaan.

Ik lees de krant, en klets honderduit, met wie maar wil. Maar vooral let ik goed op. Ik ben een man, en alleen, in Mongolië. Maar geen versierder, of macho. Ik heb een 'vriendin' hier, niks artiest of Ger-bouwer, gewoon een volksvrouw die toevallig engels spreekt, Miss B. Via mijn scharrel kom ik een hoop te weten over de dagelijkse beslommeringen van de doorsnee Mongool. Dat geeft me de kans inzichten te ontdekken die misschien anderen ontgaan. Zoals het volgende:
En er is hier een enorm vrouwenoverschot (en ze zijn bijna allemaal nog bloedje mooi ook!!!).
Dat zit zo: 20% van de mannen werkt in het buitenland, en van de rest die mannen, die hier wegens gebrek aan initiatief, intelligentie of lichamelijke gezondheid vast zit, is nog eens de helft hyper-macho, of alcoholist, of beide. En domme/gehandicapte/alcoholistische vrouwen zijn er niet zoveel.
Dus, voor iedere enigszins normale intelligente ontwikkelde man staan er drie vrouwen klaar. De huwelijksmarkt is hier totaal in onbalans, en dat is heel vervelend. Da's voor die mannen misschien wel aardig, voor die vrouwen is dat een persoonlijk en demografisch drama. Voor die mannen wordt hyper-machismo een logische en makkelijke keuze; "wijven genoeg". De concurrentie onder die vrouwen voor een beetje normale man is krankzinnig. Zoals in iedere derde-wereld-economie, wordt het midden-en-kleinbedrijf gedragen door de vrouwen, en die kunnen dus geen (Mongoolse) man vinden om die economische onafhankelijkheid een duurzame basis te geven, in de vorm van een familie-bedrijf of zo. En die onafhankelijke vrouwen willen wel een echte Mongoolse man.
De Mongolen zijn een trots volk, ze zijn erg fier op hun afstamming van de grote Ghenggis.
(iedere nu levende Mongool is gemiddeld via 5 lijnen aan de grote baas verwant...)
Alle vrouwen die ik heb gesproken doen er alles aan om hun nageslacht 'puur' te houden.
Ik las ergens dat de regering serieus overweegt om dubbele huwelijken mogelijk te maken, en dat is niet zo'n gek idee; een huwelijk is toch de basis van huiselijke financiële stabiliteit, wat weer de basis is van landelijke economische stabiliteit. Hoe die vrouwen en die man dat privé dan met elkaar regelen is hun zaak.

Uit de krant van vandaag:
Volgens het 'Bureau Van Inschrijvingen En Registraties' zijn er in 2006 2551 huwelijken met een buitenlandse partner m/v gesloten:
1648 vrouwen kozen een Koreaan,
155 vrouwen kozen een Duitser,
137 vrouwen kozen een Chinees,
119 vrouwen kozen een Japanner,
89 vrouwen kozen een Amerikaan,
65 vrouwen kozen een Rus...
en nog es 213 vrouwen vonden iets anders.
125 mannen gingen er ook van door, en wel als volgt:
25 kozen een Koreaanse vrouw,
100 zochten hun heil elders, niet verder gespecificeerd.

Negentien keer zo veel vrouwen als mannen dus! En dat zijn alleen de officiële huwelijken, er wordt een hoop gescharreld, ook hier, ook met buitenlanders zoals ik...Er zijn (volgens mij) ongeveer 15.000 huwelijken mogelijk ieder jaar. Één op de zes daarvan gaat dus 'over de grens'. Dat wordt dus niks zo, met dat pure nageslacht, net zo min als met de bevolkingsgroei. Dat is de statistiek, in de dagelijkse werkelijkheid kan het zó gaan: De cafe-supermarkt-banket-bakkerij-combintaie waar ik dit verstuur, is eigendom van een jonge vrouw, 'H', heel pienter, met zeven of acht andere vrouwen in dienst.
Open van 10 tot 9, en iedereen werkt dus 12 uur, inclusief schoonmaken en opruimen. Goed geregeld, dus. Maar dan, haar privé-situatie: Ze heeft sinds een jaar een vriendje, en is nu zwanger.
Dat vriendje zie je nooit hier in de zaak, want hier wordt geen alcohol geschonken. Vriendje hangt thuis op de bank, en klaagt over het verslonsde huishouden. 'H' wil hem dumpen, maar wat dan?
Een ongehuwde moeder heeft hier het wereldwijd bekende stigma; 'had je maar moeten trouwen'.
Gisteren was ik in een vol café de enige man, met vijftien vrouwen, die allemaal iets 'business' te bespreken hadden, of aan het werk waren. Succesvolle vrouwen, die buitenlandse prijzen voor een kopje koffie willen en kunnen betalen. Hopelijk voor haar zit er onder de duizenden bezoekers van de tent een geschikte partner...Mijn eigen 'scharrel, Miss B, heeft zo haar eigen problemen:
In de zomer had ze een goed lopend restaurantje-met-bovenwoning, in een eigen pandje, op een top-lokatie. De dochter, van inmiddels 17 jaar, gaat al een paar jaar in Beijing naar de middelbare school, om Chinees te leren, en een diploma te halen. Internaat. Komt voor de vakanties naar huis, en draait dan mee in het restaurant. Nu is de situatie plotseling heel anders:
Zij is twee maanden voor een internationaal bedrijf naar HongKong geweest, als tolk, en komt net terug. Gewoon terug, naar haar eigen land, eigen huis. Wat treft ze hier aan?
Haar zus in het ziekenhuis, baarmoeder-operatie, met complicaties, waar ze steeds heen moet.
Haar eigen huis onbewoonbaar omdat ze de kachel heeft laten verslonzen, zodat je enorme rook-explosies krijgt als je hem aanmaakt, die dan ook niet meer weggaan tenzij je alle deuren tegen elkaar openzet, maar ja, waarom deed je de kachel ook alweer aan? Juist! Eigenlijk onbewoonbaar tot de zomer, als de kachel gefikst kan worden. Bovendien is er een brief van de stad gekomen, dat haar huisje illegaal, in strijd met internationale bestemmingsplannen is. Over een jaar, op zijn hoogst twee, moet het weg zijn. (UNESCO betaalt het opschonen van die hele heuvel, alleen monniken die bij het klooster horen mogen daar nog wat. Het is dus niets meer waard, behalve als bouw-materiaal voor het volgende bouwsel. Mooi partijtje gedroogde lariks denk ik dan.) Wil ze dus snel verkopen, zonder dat verhaal er bij te vertellen. Link, die Mongolen, ook onder elkaar. Dat huisje had mijn logeer-adres zullen zijn...
Ze heeft nu een appartementje van haar zus of broer te leen, maar die dochter van haar woont daar dus ook, samen in één kamer. Dochter was veelbelovend op school, en als ze thuis was, was ze in de weer met Mormonen-zendelingen, allemaal heel braaf. Maar sinds de zomer heeft ze een eerste vriendje, en dat heeft ertoe geleid dat ze van school naar huis gestuurd is geworden. Dat vriendje is er ook steeds, in dat geleende 1-kamer-appartement, want die zit thuis ook heel krap, en die twee doen niks anders als tv-kijken, wiet roken (stiekem) en wat jongelui van die leeftijd zoal doen, veel vrijen en niksen. Mooie toestand. En ze kan haar 'baby' natuurlijk niks weigeren.
Dochterlief (net 17), is in Beijing dus van school verwijderd, en hoeft niet meer terug te komen.
1500 dollar schoolgeld naar de haaien. Vriendje is into de Grunge-rock, dus tatoeages en piercings, vet in het haar, heftige make-up, en dochterlief is voor geen rede vatbaar. Miss B. weet het ook niet meer. Nu wil ze een illegaal visum voor Noorwegen kopen, en dochter daar een jaartje laten uitrazen.
Da's dus een vervalst paspoort met een toeristenvisum erin, moeder en vader zijn dan plotseling overleden.. Dat soort handel is hier heel normaal. 3000 dollar. Die wordt er in Noorwegen meteen uitgeplukt, en hopelijk (want wees) niet terug gestuurd. Komt ze waarschijnlijk in de AMA-opvang, en wordt na een jaar weer uitgezet. Miss B. gaat over een paar maanden weer naar Hongkong, werken voor een container-transport-bedrijf, die betalen ook haar engelse lessen, en als dat werkt, dan wordt ze voor dat bedrijf in Trinidad-Tobago gestationeerd... Ze spreekt dan Engels-Chinees-Mongools, aardig pakketje talen.Trinidad-Tobago, da's bij Venezuela voor de kust...
Gezien in het licht van de globale klimaatsveranderingen, zal Mongolië over dertig jaar onbewoonbaar zijn. Dat is geen ramp van de ene dag op de andere, dat gaat langzaam. De economie stort beetje bij beetje in elkaar. En de mensen, die zoeken ieder voor zich een oplossing. De mannen zijn al ergens anders een inkomen gaan verdienen. Dit wat Miss B. en 'H' overkomt is een begin.
De exodus is begonnen.
Waar moet het heen met dit land? Dat soort dingen houden mij 's nacht bezig. Zoals ik al eens eerder zei: Mongolië is een kudtland, met een kudt-klimaat, een kudt economie, kudt-wegen, en kudt-kerels!
Tragisch, maar laten we daarom niet vergeten te genieten van het leven NU! Morgen schijnt geheid weer de zon! (ongeveer net zo hoog aan de hemel als in Nederland)En het gras zal nog wel een paar keer opkomen, voordat ik er uit stap!
Daraa Ulzii!!
Tot spoedig!

Ulaan Bataar, winter 2006/7,
1/2/2007
aflevering 4

Geschiedenis en Paarde(n)melk
Betreffende het lot van de monumentale trap van het stadhuis, het volgende:
Sukhe en Tulga hebben dus een werkplaats, een eigen gebouwtje, binnen de muren van het Geser-klooster. Hier heet dat Geser-Sum, maar dat betekent gewoon hetzelfde. Afgelopen zomer heb ik een beetje geadviseerd, en meegebouwd, aan dat 4x8 mtr-'hok met puntdak'. (ik bouw Gers in Europa, en huizen in Mongolië?!?!?!)
Die Geser-Sum staat in de stad, niet zo ver van het echte centrum, onderaan een heuvel, eigenlijk 'in de schoot' van een heuvel, die aan twee zijden wordt omstroomd door twee beekjes/riviertjes.
Die heuvel is de hoogste in dal, maar dat valt nu niet zo op, vanwege alle hoogbouw die er inmiddels om heen staat. Er zijn er wel meer, heuvels in de stad, meteen ernaast is de heuvel met het grote Gandan-klooster erop, maar geen van die heuvels is zo afgemeten, of zo hoog als deze.
Toen deze vallei nog helemaal leeg was, zo'n 200 jaar geleden, was deze heuvel het centrum, de meest opvallende aarde-manifestatie. Krachtplek zeg maar, leylijnen, onderaardse waterlopen, uitzichtpunt, you name it. Die bult van hiernaast loopt wel wat verder het dal in, maar is echt niet zo hoog. De plek dus om een regering te vestigen. In Europa hadden we er meteen een fort op gebouwd. Hier echter was het Boeddhisme de heersende doctrine, en die gaat niet uit van vechten.
Dus de toen heersende heerser, de Bogd-Khan, liet de regerings-tempel-Ger een stukje naar het oosten opzetten, en alle andere benodigde tenten daaromheen. De heuvel was/is trouwnes te klein om dat soort tenten te huisvesten. Twee stroompjes vers water, en twee kilometer naar het zuiden een flinke rivier. Aan de andere kant van die rivier een magistrale eenzame berg, oprijzend uit de zacht glooiende steppe. Oost, Noord en West in de verte bergketens, zodat de plek ook 's winters bewoonbaar is. De plek werd bekend als 'URGU', oftewel PLEK! Dit was de laatste keer dat de heerser/regering van Mongolië twee keer per jaar verhuisde, wat zes eeuwen, sinds Ghenggis de regel was geweest. Handelsreiziger tegen herder te paard: 'Waar is jullie hoofdstad?- euhh, effe kijke'
Na enige tijd werden de Ger vervangen door de eerste gebouwen, tempels, die ook de regering huisvestten. De heersende Lama was toen de enige autoriteit, net zoals de Dalai-Lama dat ooit was in Tibet. Die eenzame, mooie heuvel, is in de loop der tijd steeds meer belang gaan krijgen; vandaar kom je de hele stad overzien, met zijn tempels en gebouwen, tot aan de rivier in de verte, de heilige berg afgetekend tegen het zonlicht. Bovenop groeide al gauw een Ovoo, de nomadische vorm van kapelletje. Een puntige berg stenen, meer niet. Er werden aan de hoofd-tempel twee 'kleine broers' toegevoegd, eentje oost, en eentje west. Die stonden een kilometer of twee verderop, en bestaan nog steeds. Gandan is de west-broer, en er is ook nog een oost-tempel, inmiddels totaal dicht-gebouwd tussen de nieuwe flats. Voor de west-tempel, nu Gandan, werd de kleiner heuvel gekozen, en niet de meer aantrekkelijke Taskani, zoals de heuvel achter Geser-Sum heet. Ik kan niet in de geest van de (overleden) Bogd-Khan kijken, maar ik zie in die keuze een respect voor de schoonheid van moeder aarde. Zo'n maagdelijkheid laat je onberoerd. De Midden-tempel is rond 1930 vervangen door een socialistisch regeringsgebouw, met parade-plein ervoor.
We zijn nu 200 jaar verder, en hoewel in Ulaan Bataar iedere meter benut wordt, is Taskani nog steeds onaangetast.
In 1912 was de toen levende Bogd-Khan weer eens ziek, en kreeg van zijn Astrologie-adviseurs ingefluisterd dat hij een ritueel moest voltrekken, om te genezen; een ritueel om de aarde te eren, te danken voor haar goedgevendheid, en te loven om hare schoonheid. Een offer werd gevraagd!
Er is toen op en om Taskani een grootse ceremonie gevoerd, waarbij op de top van de heuvel een 'gift aan de aarde' is gegeven, zowel spiritueel als materieel. Zeg maar, er is een waanzinnige schat begraven. In die tijd keek men niet op een kilo'tje goud. Maar dat zijn details, het gaat om de grote lijn: hier is van staatswege een eerbetoon aan de Moeder-planeet gegeven, en dat is volgens mij wereldwijd uniek. Zie je Balkenende al staan, met een schep, op Kijkduin? Het geeft aan hoe belangrijk de verbintenis aarde/gras/schapen/mensen hier wordt/werd gevonden. Om te voorkomen dat die schat de volgende morgen verdwenen zou zijn is er meteen aan de voet van die heuvel een Tempel/klooster neergezet, die de boel in gaten moet houden. Geser-Sum!
Sindsdien zijn er dag en nacht Mongolen die de heuvel oplopen, met drie stenen in de hand, die ze dan boven toevoegen aan de respectabele hoop die er al ligt. Je loopt dan drie keer om die hoop (Ovoo) heen, met een vraag, of wens, en iedere keer 'geef' je een steen, want voor wat hoort wat, ook in Sjamanisme. Heb je grote wensen, dan neem je grote stenen mee, desnoods met een vrachtwagen! Heel praktisch ingesteld, die lui hier.

Over twee weken is Taskani-Ovoo de plek van Mongolië: dan is het nieuwjaar, en iedereen die maar enigszins kan lopen, probeert vanaf de top de zonsopkomst te zien. Lache, met 1 miljoen inwoners.
Aan de zonsopgang kan je het weer van de dag zien, aan de zonsopgang op nieuwjaarsdag kan je het hele jaar voorzien!!! Astrologie in de praktijk. Maar wel met -30, dus goed aankleden, en Booz mee, twintig stuks, om ook een beetje uit te kunnen delen, offeren zeg maar, om ietsje hoger op de heuvel te komen... Die mafketels beginnen het nieuwe jaar met een arctische sub-zero mega-picknick, nog vóór zonsopgang...
In de loop der jaren is Geser-Sum bekend geworden als het klooster voor zaken op gezondheidsgebied, astrologie, en de toestand van het gras. Geser is natuurlijk 40 jaar gesloten geweest, maar in 1991 meteen weer open gegaan. Sindsdien is het een komen en gaan, want wie heeft er nou geen medische problemen? Of wie heeft er niet wat voor over om de toekomst te kennen? En over het gras is hier altijd wel wat te zeggen/klagen/bidden. 's Avonds staan er naast de achteringang van Geser een paar dure zwarte Mercedessenen 4-wheel-drives, dan is astrologie plotseling 'Business Consulting' geworden... Dat is in wezen natuurlijk hetzelfde, alleen met andere leerboeken en andere Guru's. De giften die dan binnenkomen zijn ook van een andere orde, een beetje niveau-Nijenrode zeg maar. Geser is nu al één van de rijkste kloosters in Mongolié, en die Mercedessen staan er nog wel even.
Buitenlanders die er achter komen dat ik in NL wel eens iets met sjamanisme te doen heb, vragen dan waar in Mongolië ze moeten zijn voor 'de echte sjamanic experience'. Dan leg ik uit: de echte experience zit in je zelf, en daar is de meest sjamanistische plek van Mongolië, right in front of your nose!, Mongolen die ik dit probeer uit te leggen vinden het maar raar; dat is toch helemaal geen sjamanisme, met drie stenen en een wens naar Taskani-Ovoo lopen, dat is hoe het werkt hier in Mongolië... En dan wijzen ze op de gebedssjaaltjes die er op liggen en aan vast geknoopt zijn, en zeggen: kijk, niks sjaman, buddhist! Ammehoela!
In 2000 is 100 meter ten noorden van de Ovoo een diepe sleuf dwars door de heuvel gegraven, om een hoognodige weg aan te leggen, die de verkeerschaos in UB moet helpen verlichten.
Voor veel Mongolen was dat het einde van een tijdperk, een aantasting van Taskani, dat kan niet goed gaan. De winters van 2000-2001, en 2001-2002 waren de ergste in de geschiedenis van Mongolië... 300.000 nomaden (een kwart of een derde van het totaal) zijn al hun vee kwijt geraakt, en wonen nu dus ook in UB. En gebruiken nu ook die weg, mede...
In 2002 is er aan de noordzijde nog eens een grote hap uitgehaald, voor een parkeergarage.
2003 en 2004 waren de droogste zomers sinds mensenheugenis. Aan de derde zijde is er in Taskani in 2006 nóg een diep gat gegraven, Gabriel en ik stonden er bij te huilen, bij gebrek aan Kadaster en Politie, voor parkeer-garages/winkelcentrum, en een pompstation, maar dat werk ligt voorlopig stil, juist vanwege Kadaster en Politie.. (tot 2002 was er geen Kadaster, kan je je voorstellen wat dat betekent in een stad van 1 miljoen inwoners? Juist, het recht van de sterkste/snelste) (Kadaster heet in het Mongools 'Kadaster', mooi hè, dat Hollands!)Wat er de komende jaren met het klimaat ook moge gebeuren, ik hoef geen bevestiging meer.
Nu staat er een metershoog stalen hek helemaal in de rondte, om Taskani, en Geser-Sum valt er binnen! Eindelijk een hek waar ik blij mee ben.
200 meter naar het zuiden, onderaan de heuvel, staat een bescheiden super-ge-isoleerd huisje, met groen dakje, ramen op het zuiden en oosten, een kachelpijpje steekt onder een schalkse hoek onder de kap vandaan. Daar maken Sukhe en Tulga totaal originele papier-maché(-met-paardemest-as-en-wat-olie-en-aarde) beelden, voor tempels en prive-altaartjes, beschilderd met puur natuurlijke pigmenten, en echt bladgoud-details. Wat mij betreft de meest relevante plek van Mongolië. Daar wil ik oud worden, in dat hokje.

Vandaag raakte ik in gesprek met Tulga, broer-van, en we kwamen op de vraag; WAAROM GAAN ZE NIET WEG? Gezeten om het nieuwe kacheltje, een rond kolen-potje zoals in een platte-buiskachel, een uit zes stukken bestaande kachelpijp die onder de vreemdste hoeken naar buiten gaat. (even tussendoor, zes stukken kachelpijp, van 10 centimeter doorsnee, waarvan er dus geen twee op elkaar pasten. Echt, ze zijn allemaal verschillend, tot een hele centimeter verschil in diameter. En sommigen ook nog es tot wel een centimeter TAPS!! Lastig als je een rook-dichte pijp wil hebben. Ze kunnen hier godverdomme geeneens twee identieke kachelpijpen maken, waar moet dit heen met dit land?)
Dat bracht ons, of eigenlijk mij, op

de Airak-theorie:

Als je demografisch-historisch naar Mongolië kijkt, vraag je je af: waarom? Waarom zijn deze mensen 'nog steeds' nomaden, waarom hebben ze niet ongeveer de zelfde transitie gemaakt als bijv. de Afghanen, of de Oeigoer, die al lang een soort van landbouw, met bijbehorende sedimentaire civilisatie hebben ontdekt. De mens is in principe toch lui, en een 'agrarische' samenleving levert meer op dan een nomadische, per gewerkt arbeidsuur. Verplaatsen kost nou eenmaal energie, en daar moet je dan weer extra voor werken. Zeker in dit klimaat, waar wintervoorraden zo belangrijk zijn, is verplaatsen een dure, eigenlijk onbegrijpelijke luxe. Zie ook Tibet, Nepal, schrale gebieden met een extreem klimaat, maar wel landbouw. Volgens mij is de zucht naar die beroemde gegiste paardenmelk, airak, het geheim: (Airak is paardenmelk, ongeveer één liter per merrie per dag, drie keer melken, en dan tien dagen of meer in een Geiten-leren zak, tien keer per dag karnen. Het wordt dan licht alcoholisch, dank zij generaties oude gist-stammen die in die zak zitten) Deze truuk kan alleen met Paardenmelk, schijnt het. Lekker spul, beetje zurig fris, net karnemelk, maar dan dunner, en 's zomers goed houdbaar dank zij die alcohol.
Kijk, als je 's zomers tien liter per man per dag van dat spul wilt drinken, dan moet je als familie toch al gauw zo'n vijftig paarden hebben. De helft is dan zogende merrie, daar kan je iedere dag een liter per merrie van aftappen, heb je 20 liter of zoiets. Da's een hoop paarden per man, en een hoop werk, drie keer per dag. (maar dat is voor de vrouwen). De mannen zijn de hele dag bezig om dan weer de paarden, dan weer de schapen of de geiten of de yaks naar en van de Ger te jagen, om op tijd gemolken te worden. Dat gaat dag en nacht door, de eerste partij yaks moet al voor zonsopgang voor de deur van de ger zijn... Waarom die paarden (en al die andere dieren ook) dan niet heel praktisch in een veld bij de boerderij opgesloten? Dat scheelt een hoop werk, met halen en brengen.
Tenminste de merries en de veulens dan?
Nou is er met paarden iets merkwaardigs aan de hand; ze eten niet waar ze schijten. Lijkt logisch, als mens, maar de rest van de kudde-dieren doet daar niet zo strak aan. Geiten, schapen, yaks, kamelen, het vreet en schijt vrolijk door elkaar. Maakt ook niet zo veel uit natuurlijk, of dat gras nou één of twee keer door die koe/geit/schaap heen gegaan is. De melk zal er niet minder om smaken, en het vlees ook niet. Koeien, yaks, schapen en geiten laten zich dus ook prima houden op een stuk land waar net genoeg gras groeit om ze te voeden. Ze grazen en schijten overal, en dat hele stuk land wordt gelijkmatig, maar dun, bemest. Van kamelen weet ik het niet.. Maar paarden doen het dus anders. Die vreten hier, en schijten daar. Dat heeft tot gevolg, en dat kan iedere paardenhouder in NL bevestigen, dat een aantal paarden in een beperkte ruimte, waar in principe voldoende gras is, uiteindelijk de ene helft van het veld opvreet, en de andere helft volschijt, 'overbemest'. Dat heeft dan weer tot resultaat dat het gras in die tweede helft wordt weggedrukt door allerlei planten die het beter doen met meer mest, zoals brandnetels en distels.
Mijn stelling is, dat die zucht naar Airak er voor zorgt, dat die Mongolen nog steeds nomaden zijn:
Hadden ze die zucht niet, dan hadden ze het merendeel van de paarden niet nodig, en waren ze allang allemaal ergens op een mooi plekje neergestreken. Dorpjes, met de benodigde specialisaties, waren het gevolg geweest. Sommigen zouden zich specialiseren in de paardenfokkerij, anderen niet.
Er waren maar een-tiende van de paarden nodig, voor transport, en door-fokken, en die zouden gemakkelijk in een omheining gehouden kunnen worden. De economie zou zich hebben kunnen ontwikkelen zoals bijvoorbeeld in de 'mid-west' van de USA, tweehonderd jaar geleden. Of zoals in Tibet, landelijk, ook nu nog. Dan hadden ze ook het laatste praktische probleem dat Mongolen hebben met het Buddhisme, kunnen oplossen: Buddha at geen vlees, hij woonde in een agrarische omgeving...Respect voor alles wat leeft enzovoort. De Mongolen waar ik dit verhaal mee heb doorgenomen blijven meestal een paar minuten doodstil zitten.
Tot zover mijn Airak-theorie, wie er een goed tegen-argument voor heeft, kom maar op!
En dan is er nog ruimte voor een beetje meer algemene beschouwingen, over de kou en hoe men daar hier mee omgaat: Interessant is het verschil in beloopbaarheid van besneeuwde geplaveide stoepen, en ongeplaveide paadjes: Omdat er in principe niet geveegd wordt, ligt er overal waar druk gelopen wordt in no time een plak keihard ijs. Op de keurige stoepen die je in het centrum vindt, blijft dat dan voor de rest van de winter liggen. Er ontstaat een interessant patroon in, van de naaldhakjes die de meeste dames hier dragen. Als je zo'n dame ziel wankelen op de zandpaadjes denk je; 'mens, trek toch een paar behoorlijke stappers aan, het is winter!' Maarrr, op de stenige zandpaadjes verdwijnt dat ijs na verloop van tijd, en heb je dus weer gewoon een zandpad, En op die keurige stoepen geven die hakjes natuurlijk lekker veel extra houvast. Dat de sneeuw op de zandpaadjes verdwijnt, komt waarschijnlijk door de zachte ondergrond. Al tijdens het vallen wordt de sneeuw door massage te warm, en smelt. Wat dan nog blijft liggen wordt langzaam in kleine stukjes vermalen, dat die wél sublimeren. Als je hier alleen 's zomers bent denk je: nou, ze kunnen wel wat asfalteer-machines gebruiken, maar als je dan het verschil ziet, 's winters, dan snap ik wel dat ze daar geen haast mee maken. Het is hier per slot van rekening langer winter dan zomer!
Nou, zo moet het maar weer es genoeg zijn, de volgende F-i-M zal vooral gewijd zijn aan de gevolgen van de klimaats-veranderingen voor dit rare land.
Vergeten jullie niet het licht uit te doen, van 5 voor acht, tot 8 uur?
Zelfs de Eiffeltoren gaat uit, dus dat is heel wat!!
En niet smokkelen met kaarsjes, hé, dat is nog veel milieu-onvriendelijker!!

Grt Froit

Ulaan Bataar, winter 2006/7,
4/2/2007

aflevering 5

Moord en de liefde.

Het is in het allerholst van de nacht. De volle maan is voorbij, en staat met verwijtend gezicht te kwijnen aan de hemel. Op naar nieuwjaar, Tsagaan Sar.
"Hoe koud is het nu"  vroeg ik.
"-32" zei S.
"Waar zijn we?"  vroeg ik.
"Lost somewhere near Ulan Bataar" zei S.
Tijd voor weer een paar snippers ervaringen van een idealist in de roverhoofdstad van Azië.
Mongolië is sinds 1991 een democratie. De regering bestaat uit een 'grote kamer', en een 'kleine kamer'. De grote kamer maakt de wetten, de kleine voert ze uit. En dan nog en president, die boven de wet staat. Het volk kiest de grote kamer direct, en de rest volgt daar uit. Tenminste, dat is het idee.
Na het aannemen van de democratische grondwet, in 1991, is de jonge democratie dezelfde weg gegaan als alle andere ex-communistische staten, flip-flop van enthousiaste vernieuwers, naar hervonden kracht van de oude communisten, en weer terug. Er zijn twee blokken, de Democratische Coalitie, en de Mongoolse Publieke Republikeinse Partij. In 1999 is de voorman van de DC, Zorig, afgetekende winnaar van de komende verkiezingen, met messteken om het leven gebracht, een week voor de verkiezingen. De MPRP won, en die regering viel weer in 2002, onder andere over het mislukken van het onderzoek naar de moord op Zorig. Zorig wordt geëerd met een standbeeldje, levensgroot, maar dat is niet zo veel, tegenover het regeringsgebouw. (alle andere helden van Mongolië worden minstens twee keer zo groot geëerd) Sinds de verkiezingen van 2002 is er in Mongolië een unieke situatie: de DC, én de MPRP, kregen allebei 45% van de stemmen, en hebben toen noodgedwongen een Regering van Nationale Eenheid moeten vormen. Zo heet dat, als er niet echt een oppositie overblijft, nadat de twee aartsvijanden samen het roer in handen nemen. Twee grote partijen dus, waarvan de ene goed is in onderling gekissebis, de DC, en de andere in omkoping en corruptie, de MPRP.
Sinds afgelopen maandag is er VIJF DAGEN gepraat over een lastige kwestie: Een van de ministers van de MPRP is in de fout gegaan met het verdelen van schoolgeld, sociale bijstand, trouw-premies, en nog zo wat meer. Schandaal!!! Boeventuig!!! Opknopen die man!!! Twee interne onderzoeken, van zijn eigen partij, hebben uitgewezen dat hij corrupt is, smeergeld, zwijggeld, dan wel spreekgeld, eigenrichting, zelfverrijking, vriendjespolitiek, omkoping, bedreiging weet ik veel. Goed fout, dat is ie!
Opstappen, weg met die man, zou je zeggen. Maar de situatie is taaier dan dat. Als hij aftreedt, uit eigen wil of gedwongen, is hij zijn onschendbaarheid kwijt. Dan komt er een rechtszaak, en gaat de beerput open. Zijn collega's willen dat tegen houden. Uiteraard, ook zij hebben te vrezen van een rechtszaak...En met zijn allen aftreden, om de zaak onder de pet te houden, dan valt dus de regering, en moeten er nieuwe verkiezingen gehouden, en dat kost geld, wat er niet meer is, en slecht voor het land, enzovoort. De DC moet kiezen tussen rug recht houden, en dus bij de volgende verkiezingen afgemaakt worden, en sappelen, waar ze nou juist zo tegen zijn. Een hele week zitten ze daar nu al te zwarte-pieten.Tis toch wat, en kost ook een hoop.Waar moet het heen met dit land?

Er wordt gewerkt aan een wet die gokken mogelijk maakt, Las-Vegas-style, in een speciale zone bij de Chinese grens. 150.000.000 chinezen mogen in eigen land niet gokken, vandaar. Alleen voor buitenlanders, dat gok-paradijs. Zoiets als wat sommige Amerikaanse Indianen-stammen doen.
(Zorig is waarschijnlijk ook vermoordt omdat hij zijn poot stijf hield ivm een binnenkort te openen casino in Ulan Bataar, wat toen dus niet doorging...)


Hier is de hoofdstad van het groot-mongoolse rijk: Ruim 1 miljoen inwoners, wel twee theaters, (deze week 'Carmen' in het mongools), één bioscoop ('Robocop' nagesynchroniseerd in het Mongools), 500 'Art-galleries', duizenden boetiekjes en winkeltjes die allemaal dezelfde ge-importeerde Chinese shit verkopen. 50 merken 'Mongolian Wodka'...Als je de taal niet spreekt, de opschriften op de huizen, en in de kranten niet kan lezen, en niet drinkt, maak je ook niet zo snel nieuwe kennissen, en vind je dus ook niet die interessante mensen..Iedereen die hier engels spreekt, doet dat uit commerciële overwegingen, en is dus alleen geïnteresseerd in business, walgwalg.
Mijn leven hier is zo anders dan in NL, waar ik gewoon kan doen waar ik zin in heb, wanneer ik wil.
's Avonds om negen uur gaat hier het internet-cafe dicht, en als je niet drinkt, of op de versier-toer bent, dan kan je nergens heen behalve naar huis, of naar vrienden. Nachtclubs en vlees-markten zoals de Irish-Pub, daar voel ik me niet thuis. Vrienden waarmee ik een avond lang over interessante koetjes en kalfjes kan kleppen heb ik er maar één, Sukhe, dus dat snijdt ook geen hout.
Dus wandel ik door het donker weer naar 'mijn' appartement, en daar zit je dan:Geen radio, geen tv, het enige boek daar heb ik al uit, dus klap je die laptop maar weer open. Ik heb vijf films op mijn harde schijf staan, allemaal over Mongolië, en allemaal al tien keer gezien. Dan heb ik nog een paar interessante teksten er op staan, de bijbel, de koran, het Mormon-boek, en nog zo wat. Schiet ook niet op. Dus dan begin ik maar weer te tiepen. Iedere dag is er gelukkig wel een itempje waar meer, soms veel meer over te zeggen is.Froit-in-Mongolie-deel-zoveel begint meestal al op het moment dat de vorige er uit vliegt over de email. Als je niks fysiek te doen hebt, is de geest vrij om iets anders te doen. En maken is toch mijn hart-en-ziel, hout, doek, metaal, en als dat allemaal niet kan, dan maar schrijven. Kost niks, en je krijgt er leuke reacties op. Waarvoor hartelijk dank, het helpt echt.
Sophia zei ook al dat ik het moet bundelen. Nu verstuur ik het via email aan twintig of meer mensen, en ik plaats het op mijn website, <www.froit.nl/pages/Nedblog.html>, met een begeleidende foto-pagina. Bundelen achteraf is natuurlijk leuk, maar ik denk dat een column of zo in de krant beter past bij de directheid van het geheel. Ik bedoel, tijdens het tiepen kijk ik ook op Nederlandse nieuws-sites, ik weet de weersverwachting voor NL sneller dan de meeste Nederlanders. (ik loop zeven uur voor op jullie, als ik dit schrijf ligt heel NL te snurken..)
Gisteren voor het eerst bij Miss B thuis geweest, die woont nu in een 'appartement' van een broer of zo. Nou begrijp ik waarom ze het steeds uitstelde en afhield: Het is in een gekraakte serie kelderboxen van een luxe flat, waar tien mensen ieder een hok hebben ingepikt/ingericht, en samen een heel redelijke douche en toilet hebben geknutseld. Kraken in UB, YES!!! het bestaat! En met veel vrouwelijk energie ingericht, schoon, kleedjes, kook-hoekje, bed, kastjes. Keurig, daar kunnen die Amsterdamse krakertjes nog wat van leren! Alleen het raam is wat klein, 15 x 40 cm.
En lekker warm, dwars door de kamer loopt een dikke verwarmingspijp, met een sierlijke bocht over het bed... Uitzetten kan niet, maar dan dus raampje open. Dan voel je meten een golf koude lucht als een deken naar binnen glijden. Raampje weer dicht. En zo de hele dag. Vanmorgen kwam de wijkagent binnen, om even de formaliteiten te doen: Naam, geboortedatum, geboren in UB?, ok, hoe lang woon je hier al, wie woont hier nog meer? En die meneer? (wijst op mij) Oh, mijn vriendje, woont hier niet, heeft hotel.Alles in orde, bij deze ingeschreven op dit adres! Wow, kom daar maar eens om in NL! Ik vermoed dat ik de enige buitenlander ben die in dit soort situaties terecht kom, en daar ben ik blij en trots om! Maar het romantische pied-à-terre dat ik gehoopt had te betrekken in UB is het niet.
Ik bedoel, hoe romantisch kan je zijn in een kist van 2x4 meter, waar ook nog dochterlief en haar vriendje moeten slapen? Zoals iedereen die romantische plannen heeft in Mongolië, zijn we steeds bezig uit te zoeken waar we nou es even alleen kunnen zijn, ongestoord, met z'n tweeën. Komt nog es bij dat ze zo in de war is van het geklooi van haar dochter, dat ze zich laatst met een paar vriendinnen zo heeft laten vollopen, dat ze telefoon, bankpas, cashgeld, alles is kwijtgeraakt. Lastig, als je elkaar wilt bellen om te zien of je misschien even vlug, nu, ergens... En ze heeft haar restaurantje in de krant gezet, en iedereen belt naar een afgesloten nummer. Kijk, dat schiet alles bij elkaar dus weer niet op. Nu hangt ze de hele dag in haar kelder, tv-kijken, of dwaalt doellos door de stad, etalages kijken, maar geen geld op zak...Geld van mij lenen wil ze ook niet, te trots.
En het neigt naar betaalde liefde, daar is ze als de dood voor.
Had ik al verteld dat ze tijdens onze laatste nacht van vorige zomer opeens vertelde dat ze zwanger probeerde te worden, van mij? En dat dat mislukt was? Nee?, nou, ik schrok er nogal van. Ik vond het eigenlijk best geniepig. Eerst lette ik niet zo op, en ging er van uit dat zij de dagen telde. Kijk, ben je wel eens in bad geweest met je laarzen aan? Nee?, Nou, laat ik er geen doekjes om winden, zonder is gewoon leuker. Maar toen ik eens mee ging tellen, begon ik te twijfelen. Ik heb geprobeerd om de kwestie samen te bespreken, maar dat duwde ze weg, dat is mijn zaak zegt ze, wat weet jij daar nou van...Dus hoppa, nog een keer, waarom niet? Ben ik onverantwoordelijk bezig? En zo ja, hoe erg is dat, en wie gaat daar eigenlijk over? Zij ziet het zo: ze heeft één dochter, en dat is niet genoeg...
d'r moet er nog eentje bij, ook al is het dan 18 jaar later. Kan nog net, zegt ze, ik ben 36, bij 40 is het afgelopen... En ik ben een aantrekkelijke genen-verschaffer, blond, slim, lang... Ze heeft het helemaal gehad met Mongoolse mannen. Dus zeg ik: maar wat denk je dat IK daar van vindt, heb IK daar niks over te zeggen? Er zijn bovendien nog twee mensen in de wereld die er wat over mogen zeggen, onze beide kinderen. Willen die wel een internationaal multi-cultureel half-broertje/zusje erbij?
Volgens haar moet ik me daar niet mee bemoeien, een baby is haar zaak, die eerste heeft ze ook zelf opgevoed. Zelfstandig, eigen willetje, he. Tja, maar ho effe, ik ben dan eventueel toch maar wel mooi de vader, ik vind dat best een raar idee. Ik herinner me hoe dat liep bij mijn andere, eerste voortplanting, daar raakte ik gaandeweg ook veel meer bij betrokken dan ik in eerste aanleg voor mogelijk hield. En nu, nu ben ik dolblij en trots op mijn euer, en helemaal heel blij dat het er één is, in het kader van de wereld-overbevolking draag ik mijn steentje bij...Maar een kind op 12.000 km afstand? Ik weet het niet. En ik dan maar verhuizen? Ik weet het niet. Een knoop d'r in, en Miss B. met d'r verdriet en d'r wensen en d'r hormonen in haar eigen sop laten gaar koken?
Met andere woorden, moet ik me nou heel principieel opstellen (daar hou ik meestal wel van) en al mijn hormonale oprispingen wegdrukken met het schrijven van semi-geestige, maar slechts half-ware epistels voor jullie, mijn lezers? Gesteund door de dagelijkse praktijk van dit piraten-land, waar de werkelijkheid alle principes over-ruled, heb ik er een paar laten varen. De verwijtende blik van de volle manen verandert langzaam in een milde glimlach: Froit laat zich eindelijk eens gaan, en gooit wat principes overboord! Heeft niet Jan Cremer al eens geschreven: je bent niet in Algerije geweest, als je geen Algerijnse hebt gen***t. En ik denk dat hij best wel een beetje gelijk had.
Nu is het zondagmiddag, en we zijn net terug van een uitstapje, Sukhe en ik, naar Terelj, en Togos Khangai, en Bagannur. Voor de gein zei Sukhe toen we weg zouden rijden: Wat als ik twee kippetjes regel? Zo gezegd, zo gedaan. 24 uur heb ik het gegiechel van twee Mongoolse dames mogen aanhoren, en een lekker stuk gereden met die fijne auto. We hebben ook flink gedronken, en weinig geslapen.. En wie zit er dan te wachten op het matje voor je bed? Details volgen later.
Grt Froit


8/2/2007
aflevering 6
We laten de trap van het stadhuis achter ons, en scheuren verder.
Drank en Douchecabines

Ondanks dat misschien saai gaat worden, toch nog even beginnen met De Kou, En Hoe Daar Mee Om Te Gaan: Het is de laatste week ongewoon zacht, heel af en toe lijkt het zelfs te dooien.
Volgens de lichtkrant op de gevel van de Mongoolse Meteorologische Dienst is het dan -5, 's nachts -20, maar het lijkt wel lente. Overal op de daken smelt er iets, en dat loopt dan door, en langs, vergane regenpijpen naar beneden, op de stoep. Daar bevriest het dan meteen weer, uiteraard. Krijg je heel grappige mini-gletschers, om de tien meter, op de zojuist sneeuwvrij geveegde stoep... En soms, bij gebrek aan goot of regenpijp, vormen zich fraaie ijspegels aan de dakrand. Maar geen doorzichtig witte, oh nee; Door de opgespaarde smog-neerslag in de sneeuw op het dak krijg je zwarte, ondoorzichtige ijspegels, zoals je die in de hel verwacht, of in Mordor! Op zich ook wel weer grappig en interessant, voor jullie dan, dacht ik.
De douche-cabine:
Ondanks dat er in Mongolië een chronisch tekort aan alles is, zijn wonderen schering en inslag. Eerder had ik jullie al verteld over mijn super-de-luxe appartement, 3 x 5 meter, met ingebouwde natte cel. Mooie natte cel, tegeltjes, afzuiging, douchecabine met boven, onder, en zij-douche, toilet, wastafel, design-radiator. Die douchecabine ziet er echt top uit, met sproei-koppen boven, achter en in de zijwand. Zoiets heb ik tot nu toe alleen in films over nucleaire rampen gezien, bij de ontsmettings-poorten. Alleen heeft deze dan geen Geiger-teller boven de deur. Wat kan een man alleen nog meer wensen? Alleen was er geen heet water. In eerste instantie vraag je dan aan de huismeester 'wanneer doet ie het weer?', maar daar krijg je dan een onverstaanbaar Mongools antwoord op, of het bekende Mittikhquoi, weet ik niet. Na twee weken kwam de uitleg: de pomp is kapot. !?! Pomp? hoezo, koop je toch en nieuwe? Blijkt het ongeveer zó te zitten: Het appartementenblok waar ik zit, is 'illegaal' gebouwd, zo snel, dat het niet eens op Google-Earth voorkomt... Vier verdiepingen hoog, begane grond een 24/7 supermarkt, eerste verdieping een privé-kliniek, voor baby-zaken en gynaecologie, tweede woont de eigenaar/beheerder, en derde verdieping 5 verhuurde appartementen, waaronder mijne. Daar wordt goud verdiend, echt, voor Mongoolse begrippen. Als dat hok van Sukhe alleen al 200 dollar kost, moet die hele bovenverdieping minstens 2000 opbrengen, per maand. Maar dat je daarvoor dan gegarandeerd heet water krijgt, nee, zo is het ook weer niet.
Mijn appartement staat in een 'scholenbuurt', lekker klote als je wilt uitslapen, maar goed.
Het staat ongeveer schuin voor een schoolgebouw, dat wel op Google-earth staat, een echt legaal gebouw dus... Eigenlijk staat het gewoon op de speelplaats van die school.
En, naar nu blijkt, krijgt het z'n stadsverwarming en warm water van de school, het heeft dus geen eigen aansluitingen. En in de school was de warm-water-pomp kapot, maar de school heeft geen geld om een nieuwe te kopen... Ik heb dus drie weken iedere dag hoopvol de warme kraan opengedraaid, in de hoop dat er iets geregeld was, maar nee. Blijkt ook nog es, dat warm en koud omgedraaid zitten, maar goed, daar moet je maar aan wennen. (Auto's hier hebben ook geen voorkeur voor links of rechts stuur, maakt ook niet zoveel uit als er toch geen tegenliggers zijn.) Donderdag was het 's morgens zo ver: wastafelmengkraan links-rechts; warm! Dus ik op onderzoek in de 'Made-in-China'-douchecabine, met twee multifunctionele draai-kiep-kantel knoppen, waar je theoretisch het hele hightech spel van zij-onder- en bovendouche kan controleren, inclusief de temperatuur. Dat de knoppen er bij het minste geringste af donderen, ach, Chinese kwaliteit, is mee te leven. Maar wat ik ook draaide, schoof, kiepte en kantelde, geen warm water. Ik wel nat natuurlijk, want dat proberen doe je van buiten de douche-cabine, met de deuren open. (half-ronde schuifdeuren, hoekinstap, jawel!!) Maar voordat ik de combinatie voor-zij-onder-achter-boven door had, was natuurlijk de hele natte cel nat, en ik ook. En koud, wat ik ook doe. Nog es de wastafel proberen: GEEN-HEET-WATER. Eén miraculeus moment was het er, en toen weer niet. Ik heb me afgedroogd, m'n kop boven de radiator gehouden (beter dan een föhn) en ben op stap gegaan. Sindsdien probeer ik de kraan nog wel dagelijks, maar zonder veel hoop.
Zondag kwamen we terug van ons eerste echte 'Non-Work'-uitstapje, veel kilometers gereden, twee meiden achterin, en de kofferbak vol eten en vooral veel drank. Ik doe zonder nadenken de dagelijkse test-routine: wastafelmengkraan links, rechts, 10 seconden wachten. Help, heet!!!
Het spel met de schuif-kantel-draai-wentel-knoppen had ik nog ergens paraat in benevelde mijn hoofd, dus redelijk snel had ik een constante stroom verticaal naar beneden stortend HEET WATER!!
Een douchekop als een Blokker-vergiet, zo groot, heerlijk. Rap uit de (drie lagen) kleren, hoek-instap zonder problemen genomen, deurtjes dicht, voorzichtig, Chinese kwaliteit. Ga ik voorzichtig (last van mijn rug) rechtop staan; BOINK, sta ik klem onder de douchekop. Chinese maatvoering, krijg je dat weer. Hoe krijg je shampoo op je kop als je niet rechtop kan staan in de douche? En last hebt van je rug. Zitten, uhh, Chinese maatvoering tot in detail, deze douche-cabine. Er zit een soort bankje ingebouwd in de cabine, om optimaal te genieten van de zij-rug-massage-straal, maar met mijn voetmaat 45 en heup-maat 56, beenlengte 100+ heb je daar niks aan, en zit dat bankje alleen maar in de weg. En, als die shampoo dan uiteindelijk toch op je kop zit, hoe spoel je dat dan weer uit?
Ik heb veel geïmproviseerd met douches, in kraakpanden en buiten, maar dit was toch weer geheel nieuw. De kleur van het afvoer-water was ook heel interessant, die kleur ken ik van de ADM, als ik na een week werken in de loods weer es ga douchen... Maar wie weet, heeft het ook te maken met de nieuwe pomp.. Als een nieuw mens ben ik in slaap gevallen, dromende van de mogelijkheden van zij-voor-en achter-onder douches, als ik me alleen maar óm zou kunnen keren in die cabine...
Laatste nieuws betreffende heet-water: sinds die ene gedenkwaardige natte gymnastiek-oefening is er alleen maar lauw water uit de kraan gekomen...
En dan nu de DRANK, daar zitten jullie toch op te wachten, niet?
Nou, dat ging zo: Wij, Sukhe en ik, zouden om gewichtige Nooitmeerhaast-bedrijfsmatige belangen plotseling naar Erdenet gaan. Om daar ter plekke een drogerij voor hout te bezoeken, om een beetje een idee te krijgen hoe dat hier gaat, en hoe we onze kwaliteitseisen moeten formuleren, als we zaken met hen willen doen. Erdenet is de tweede stad van M, ongeveer 750 km verderop, in een willekeurige richting, beetje noord, beetje west.. Als je dacht dat er een strakke vierbaansweg van de eerste naar de tweede stad van M loopt, nou nee. Er zijn wat bergruggetjes, en paar rivieren, en diverse provincie-en gemeentegrenzen, die allemaal voor zich redenen zijn om geen strakke baan aan te leggen. De weg naar Erdenet is een lappendeken van stukjes asfalt en beton, gelardeerd met ijs, sneeuw, en puin. Aangelegd door Mongolen, Japanners, Koreanen, en Russen. Allemaal met een eigen inzicht in asfalt, permafrost, en de Mongoolse eisen. Volgens Mongolen 'een prima weg', helemaal asfalt! Kunnen we in principe gewoon met de C-klasse-limousine rijden. Toch hadden Sukhe en ik besloten om de 4 x 4 van Tulga te lenen, omdat we dan ook eventueel even van de weg af zouden kunnen, op zoek naar die 'echte Mongoolse Nomaden-Familie', die ons dan in de Ger zou onthalen op drank, drugs, en snelle wijven. Maar eerst dan die auto voorbereiden: garage-check, nieuwe olie, koelvloeistof, remmen nagezien, V-snaren gespannen, radio ingebouwd, linnen dak geïsoleerd met vilt. En dan een proefrit, even de stad uit, es kijken hoe dat rijdt, of er nog iets rammelt, van die dingen. Nog geen kilometer voorbij het bord Ulan Bataar begint er iets te rammelen onder de motorkap. Terug, voor het te laat is! Bij de garagist aangekomen, was het rammelen weer weg. En toch niet, hoor, daar is het weer... en weer weg. De vaste garagist had een feilloos oordeel:
Niets aan de hand met deze bak, maar ik zou niet te ver de stad uit gaan.. Moedeloos ben ik met een taxi naar mijn vertrouwde Nayra gegaan. Waar blijft die drank nou?
De volgende dag, zaterdag, zagen we elkaar voor de late ochtend-koffie in Nayra, en een nieuw plan werd gesmeed: We gaan 'weekend' doen, we gaan helemaal niet moeilijk doen over hoe in Erdenet te geraken, we gaan twee dagen NIKS doen!!! Om twee uur gaan we vertrekken, naar het oosten, naar Terelj, een Alpen-achtige vallei, waar ik nog nooit geweest ben, maar de meeste toeristen wel. Voor de gein zei Sukhe toen we weg zouden rijden: Wat als ik twee kippetjes regel? Zo gezegd, zo gedaan. 24 uur heb ik het gegiechel van twee Mongoolse dames mogen aanhoren, en een lekker stuk gereden met die fijne auto. We hebben ook flink gedronken, en weinig geslapen.. En wie zit er dan te wachten op het matje voor je bed?
En dan nu die langverwachte details: We halen ergens in een buiten-buitenwijk twee 'hippe' Mongoolse meiden op, zo in de dertig, de één spreekt heel aardig engels, de ander wat minder. Ze zijn net wakker, zo van 'gisteren was het laat'. Maakt niet, zodra we rijden komt er een fles Arkhi te voorschijn, en met ZZ-Top uit de iPod-op-de-autostereo scheuren we de oostelijke uitvalsweg op.
Gimmy all your lovin', all your hugs an kisses too" Na twee kilometer, nog in de stad, stoppen we bij een supermarkt. Even later komen Sukh, en de dames met vier grote volle boodschappentassen weer terug, en vol trots wordt de inhoud zorgvuldig in de kofferbak gestald: Bier, Cola, Wodka, van ieder evenveel plus picknick-spul, brood, worst, ingemaakte groenten. Ken je de eerste pagina van 'Fear and loathing in Las Vegas'? Nee? zoek maar eens op, daar leek het op. De dames achterin hebben nog een probleem van gisteren weg te werken, en wij voorin moeten daar bij helpen. Eerst stribbel ik nog een beetje tegen, ik heb het niet zo op alcohol voor de middag, maar ze zijn zeer overtuigend. Over onze schouders voeren we een zeer versnipperde en verwarrende conversatie over drank, rijden, Mongolië, en paarden (waarschijnlijk)... Onder het rijden gaan er continue mobieltjes, en Sukh kan zijn telefoon absoluut niet negeren. Slingerend, hortend en stotend, met snelheden tussen de dertig en tachtig, gaan we de brug over. Mede daardoor, en eenmaal buiten de stad, vraag ik Sukh om te ruilen, zodat ik lekker kan sturen, en hij lekker kletsen. Wauw!!! Zelf rijden in Mongolië, in een Benz nog wel. Wat een landschap, plotseling is het van plaatje realiteit geworden.
Dan realiseer ik me, dat er sinds de Socialistische tijd niet veel is veranderd: je bent als buitenlander nog steeds overgeleverd aan een (nu dan zelf gekozen) gids/tolk/chauffeur. Ik kan hier eigenlijk geen stap zetten zonder hulp van een Mongool. Maar nu dus wel, zelf sturen, zelf de kuilen ontwijken, even vlug links en rechts de uitzichten bewonderen, en dan weer op de kuilen letten. Ruim genietend van het plaatje in de binnenspiegel, twee kippetjes in verregaande staat van dronkenschap, passeren we het ontsmettings-station, mond-en-klauwzeer in de provincie. Het landschap wordt spectaculairder, we gaan omhoog, en dan over de pas, met echte haarspeldbochten weer naar beneden. In 10 kilometer zijn we van de steppe naar de Alpen gereden. Spannend, want overal ijs op de weg, naar beneden. Lang leve de ABS van Benz! Mooi mooi, wauw kijk daar es, nee links dan, wauw mooi. Berg, boom, vallei, yaks, kamelen, rotsformaties, blauw bevroren rivier, paardjes! Ik snap waarom alle toeristen die hier zijn geweest zo enthousiast zijn. Het is on-Mongools spectaculair. Terelj is een dorpje, maar ook deze hele vallei, die slingert met een paar vertakkingen dertig kilometer door een bergmassief. Links en rechts liggen Ger-camps, die 's zomers allemaal vol zitten, maar ook nu nog staan de gers er, en uit enigen komt een vrolijk pluimpje zwarte rook.. Ergens halverwege heb je links de beroemde 'Turtle-rock', een steenformatie die inderdaad echt op een schildpad lijkt. Er heen, aan de voet is misschien wat te eten. Terwijl ik de bevroren zandweg opstuur, wijst Sukh naar rechts: diep in deze zij-vallei, misschien vijf kilometer verderop, ligt een klooster, hoog tegen de bergwand geplakt. Daar gaan we heen! Sukh mekkert iets over 'dat de weg slecht is, en we hebben geen 4x4, maar ik denk daar anders over. Ik kan toch zeker zelf wel beslissen of die fijne Benz er doorheen komt? Al snel wordt het weggetje een pad, en inderdaad erg pittoresk. Sukh protesteert af en toe zwakjes, dat we dat niet halen, dat er stenen liggen, dat die kuilen te diep zijn, maar wordt door het gekakel van de kippetjes overstemd. Maar met beleid, en inzicht, en de juiste dot gas op kritieke punten, komen we zonder één steen of boom te raken op de parkeerplaats onderaan de rotswand.
Pas als ik achteruit in wil parkeren kom ik er achter dat we de hele tijd 6% omhoog gereden zijn.
Achteruit rijden in de sneeuw op een 6%-helling gaat echt niet met een Benz. Er zit een familie Mongolen te picknicken in de sneeuw naast hun 4x4, en het leek ook al zo raar, of ze allemaal scheef één kant op zaten. De hele wereld ligt kennelijk scheef. Uiteindelijk laten we de auto zo staan als hij aan de onderkant van de parkeerplaats is terecht gekomen. Daar, ver boven ons lonkt het klooster, fris in de zon, kleurig, hoog. Kippetje 1 wil eigenlijk liever slapen, dus we sluiten de auto af, en beginnen de klim. Is echt wel steil hier, dat voel je in de benen! Halverwege buigt het pad naar links, en dan kan je rechts over een lange hangbrug, over een diep ravijn, naar het klooster. Het bordje 'slechts Max 4 personen tegelijk' geeft niet echt veel vertrouwen. Onderaan het klooster hebben ze voor de beter verlichting nog een trap gemetseld, van 108 treden. Van 40 cm hoog.
Maar als je dan eenmaal boven bent, terug in de zon, dan voel je je wel heel dicht bij god! De tempel is vrij nieuw, en speciaal gebouwd voor meditatie-initiaties, Ariapala heet dat. Dat gaat wel lukken, met zo'n setting. Na de rondgang, om alle gebedsmolens een zwiep te geven, doen we de bekende melige fotosessies, en weer snel naar beneden. De zon staat laag, en we willen nou echt wel eens wat eten. Kippetje 2 ligt vredig te snurken in de bevroren auto. Daar gaan we weer, glibberglij, nu naar beneden over de zelfde stenen, langs dezelfde bomen. Had ik al gezegd dat ABS echt een goeie uitvinding is? Terug bij de schildpad, willen de kippetjes en Sukh coute-que-coute paardjes huren, en een stukkie rijden. Ik wimpel het af, ik ken dat, paard rijden in Mongolië. Ik geniet in de auto van de Beach Boys, terwijl Sukh manhaftig met twee bibberende kipjes in de verte verdwijnt. Na tien minuten zijn ze terug, en dan kan de blower niet hoog genoeg. Het is ze toch een beetje tegen gevallen, de kou. Maar er is nog genoeg drank! One for the road! We scheuren de schildpad voorbij, en vinden het oude socialistische vakantie-oord. Rook uit de schoorsteen! Auto's op de parking! In een zaal waarin je je zonder problemen Stalin kunt voorstellen, eten we alles wat er op de kaart staat. Dan komt een moeilijke keuze: Het is donker, we kunnen terug naar UB, maar dat is link en ver, of we blijven hier slapen (ze hebben toch wel kamers te huur? of anders een ger?), en we gaan morgen nog wat verder toeren. De kamers blijken onverwarmd, en de kippetjes willen niet in een ger, te koud. Maar verderop is nog een hotel, iets nieuws. Daar gaan we weer, nu in de nacht. Bij Hotel UlaanBataar2, zo heet het, nemen we na veel ge-heen-en-weer een twee-persoons-kamer, met twee extra matrassen. Sukh en kippetje 1 halen de voorraden uit de auto, dan brengt Sukh de auto naar de verwarmde parkeergarage, en dan zitten we daar. Twee geile binken, en twee dronken kippetjes.
Aan het eind van de wereld, in één hotelkamer. Met een iPod, en een hoop drank. Kippetje 1 plakt als velcro aan Sukh, kippetje 2 hangt voor pampus in de enige fauteuil, en trekt haar trui uit.
Shock. Ze zit helemaal onder de blauwe plekken. Echt groot, echt blauw. Blijkt van haar ex-echtgenoot, van vroeger, die was weer eens langs gekomen. Ik zit meteen weer met die godvergeten kans-ongelijkheid tussen vrouwen en mannen hier. De rest na de avond zit ik in kleermakers-zit op de tafel, met de fles wodka en het glas. Ik deel uit, rondje na rondje. Er wordt verteld, gezongen, met de iPod geklooid, en tv-gezapped. Ik ben blij en opgelucht als de fles leeg is (de tweede). We slapen alle vier braaf in/op een eigen bedje/matrasje. Wij, Sukh en ik, zijn toch te veel heren om van zo'n situatie misbruik te kunnen maken. 's Morgens schijnt de zon, en na een slappe koffie gaan we er weer vandoor. Even later verlaten we via dezelfde haarspeld-bochten-weg deze magische vallei. Goodbye Terelj! We willen naar Togos Khangai, de bergketen waar Sukh's familie vandaan komt, en dan eventueel nog ietsje verder. Op 'de pas' doen we ontbijt in en echte 'Guanz', een wegrestaurant zonder menukaart. Er is wat er is, als je mazzel hebt, en verder is er niks te kiezen. Daarna even drie keer om de Ovoo, en zie, we hebben nog bier om te offeren! Halverwege Togos Khangai komen we langs het zoveelste mega-Ghengis-monument in aanbouw, een ruiterstandbeeld van de grote baas, roest-vast-staal, veertig meter hoog. Aardig idee, maar hadden jullie met dat geld niet beter iets zinnigs kunnen doen? Ik stuur er lostig op los, de kippetjes zijn achterin aan het verwerken, en Sukh klooit met de iPod. Kijk, daar! Waar? Oh, bergrug, ja, nu je het zegt. Zzzzzoef. In de verte straalt iets heel erg blauws op een klein heuveltopje. Dichterbij gekomen wordt het al groter en groter, en dan moeten we met de Benz van de weg af, gewoon de bevroren vlakte op. Boven. stop. Ovoo.
Als je de andere kant op kijkt, zie je de enorme bergen sintels van de grootste kolenmijn van Mongolië, Bagannur. Wat een verwoesting, wat een schade aan natuur en moeder aarde. Rookpluim, smog-wolk, zo ver je kan zien, schade, schande, zwart. Het is een Ovoo, maar wat voor één!
Om de eigenlijke Ovoo is een hekwerk, waaraan duizenden blauwe 'Khatakh's' zijn geknoopt, en een touwen die naar een middenpaal lopen, zoveel, dat je de eigenlijke Ovoo niet meer ziet. De dames mogen niet naar boven, pas op! Ze mogen er wel omheen, dat zie je, daar is een paadje gesleten.
Alleen voor mannen, deze Ovoo. Sukh probeert iets te vertellen over de geschiedenis van deze plek, maar ik wil geen uitleg, ik wil zelf ZIJN. Meteen valt er bij mij een kwartje: Zie je die verwoesting, dat gat in de Moeder? Dat is om de vrouwen en de kinderen warm te houden, van UlanBataar. Dat wordt door de mannen gedaan. Maar zijn ze daarom schuldig? Wat moeten ze anders? Het gaat toch om de kinderen, de toekomst? In dit land van sneeuw en ijs heb je geen keuzes. Maar laten we dan als mannen ons respect, en onze dank, aan de Moeder kenbaar maken, hier, op deze bescheiden heuvel. En de pijn beleven, die het ook ons doet. En laten we dit onder ons houden, dat ook wij de moeder erkennen als enige voedster. Nu even geen kippetjes erbij. Is misschien ongemakkelijk, maar het moet even. Zo heb ik mijn gebeden gedaan, en Sukh vond in de kofferbak NOG een fles bier, gelukkig, om te offeren.
Op de terugweg zijn we gestopt bij die glimmende RVS-macho, en hebben ons verwonderd over de gekheid van Mongolië, en de laatste flessen ceremonieel samen opgedronken.
Voor de statistiek nog even een opsomming, voor zo ver ik het weet, van het genotene: 2 liter wodka, Ghenggis, de beste, met die zwarte kop er op. 10 halve liters bier, van diverse merken. Drie liter Cola, en vier liter water. vier broden, bruin, twee pakken Cheddar-kaas twee grote Mongoolse worsten, drie of vier potten Poolse ingemaakte groentes Boter, zout en peper. Plus wat we nog onderweg gekocht en gegeten/gedronken hebben... Einde uitstapje, we hebben de kippetjes weer bij het hok afgeleverd, en zijn lekker gaan internetten in Nayra.


Aflevering 7
het is 7.26 in de morgen, maandagmorgen, jullie worden langzaam wakker, en dan heb je dit epistel bij de eerste bak koffie!
Micro's en Maanstanden
Sommige fenomenen van het dagelijkse leven laten zich leuk vangen in lijstjes: De eerste woorden die je in Mongolië leert (tenminste, ik dan) zijn deze, en wel in deze volgorde:
Pakhqua, hebben we niet, is er niet (Koffie, wisselgeld, iemand, de gewoonste dingen van de wereld)
Mittikhquoi, weet ik niet, (de naam van de straat, waar kan ik het dan wél kopen, wat wil je eigenlijk?
Chattakhquoi, kan niet, is moeilijk, of nog erger: 'een beetje een probleem', nou, vergeet het dan maar.
Bolokhquoi, mag niet, verboden, bij wet of bij algemeen buddhistisch dan wel sjamanistisch gebruik.
En dan de uitdrukkingen die je zo oppikt, waarbij je je afvraagt: waar hebben ze het over?:
De zwangere jongetjes (dikke domme patsers in oversized 4x4 trekkers), drie maanden, zes maanden, negen, en zelf tien maanden komt voor, als de bevalling niet opschiet).
De auto's zonder chauffeur (lesauto, herkenbaar aan twee rode, maar totaal kapot-gewaaide en zwart geworden vlaggetjes),
de vliegende doodskisten (microbusjes),
de geiten-wagen (trolley-bus, langzaam),
de kippetjes (kletsende/giechelende meisjes).
In een land met een lange socialistische geschiedenis, en de bijbehorende frustraties om iets gedaan te krijgen, zijn veel directeuren:
-de hoofd-directeur/regisseur van een blinden-film (totaal dronken),
ook wel -directeur van de Fuji (plakt gebroken films aan elkaar, meestal zwanger)
D'r slingeren na het weekend een hoop losse stukjes film in de straten van UB.
de -directeur van HOOP-BV (iets onmogelijks proberen te verkopen, ook meestal zwanger)
Beroemd is het geval van een man die op de markt, op de grond, een stalletje heeft ingericht: een kleedje, met daarop een kop-pakking, gebruikt, van een 1968 UAZ, een Russische jeep, twee verschillende gebruikte bouten, zonder moeren, en een halve plastic haar-föhn. De kans is groot dat het kleedje als eerste verkocht wordt...
Het stikt natuurlijk van de uitdrukkingen die een niet-Mongool doen lachen of huiveren, maar de zoektocht daarnaar verloopt moeilijk: ze zien zelf niet hoe leuk en/of origineel ze soms zijn.
Er schijnt onder de vrouwen een soort gestandaardiseerde terminologie te zijn, om de prestaties van de geliefde-van-gisteren te kwalificeren, maar ze giechelen alleen maar als ik daar naar vraag..
Over drank zijn er natuurlijk behalve de directeuren nog vele, na vorig weekend's uitspatting, vond ik deze: Egel ingeslikt: vette kater, in diverse maten verkrijgbaar, klein-middel-groot (die egel dan)
En hoe krijg je die egel dood? Er zij acht manieren:
-1 doodsteken (slokje pure wodka, en nog één, en nog één, en nog één,..) -2 pletten tegen de muur (sex) -3 verdrinken (in water, of thee, of soep, maar non-alcoholisch) -4 in laten slapen (met aspirine, paracetamol, eigenlijk zijn alle wel pillen goed) -5 doodvriezen (heel veel ijsjes eten) -6 uithongeren (door helemaal niks te eten of te drinken) -7 verbranden (heel hete soep) -8 uitschijten (pijnlijk)
Bij alle methoden is het idee: zweten!
En dan nog:
Murharakh, ik ga even naar de paarden kijken (pissen)
Waarvan Henk-Witte-Aap, die zes jaar geleden hier een tijdje was, de eerste door een buitenlander bedachte Mongoolse grap maakte: Murharakh-murharakh: Ik ging naar de paarden kijken, maar de paarden waren zelf naar de paarden aan het kijken, MAW, ik ging naar buiten, en de paarden stonden te pissen. Het schijnt een klapper geweest te zijn waar hij ook ging.

Over de vliegende doodskisten is veel te doen in Mongolië, in de krant en op TV: De Microbusjes, want daar gaat het hier om, vullen een leegte op in het openbaar vervoer, die is ontstaat door het instorten van het staats-busbedrijf, en het groeien van de stad, wat allebei met grote snelheid aan de gang is sinds de omwenteling van Socialisme naar Kapitalisme. Openbaar vervoer is natuurlijk onmisbaar hier, waar (gelukkig) niet veel mensen een eigen auto hebben. Door het ongebreidelde groeien van de stad, naar het oosten, westen en noorden, zijn de afstanden die je als Mongoolse forens moet afleggen om van je ger naar je winkeltje te komen enorm toegenomen. De stad meet nu ongeveer 40 x40 km, van west naar oost, noord-zuid is het ietsje minder. D'r wonen 1.000.000 mensen, maar het kunnen er ook 1.300.000 zijn. Forensen zijn er veel, net zoals in iedere andere grote stad. Het geld wordt toch vooral in het centrum verdiend. In die uitbreidingsgebieden zijn geen infrastructurele wegen aangelegd, men ploft zijn ger gewoon achter de laatste die is aangekomen.
De weg ernaar toe is natuurlijk zo breed, als wat de bewoners aan het begin ervan dachten dat toereikend was; twee auto's kunnen elkaar stapvoets passeren, en dan past er misschien nog een paard langs. Resultaat: een ster van onverharde wegen in alle richtingen, 25 km, breed noch recht, laat staan kuilenvrij. Door het intensieve gebruik zitten die wegen vol kuilen en bulten, waar in de zomer water blijft staan. Met als resultaat dat er een auto in blijft steken, die er dan met veel krachtvertoon door een zware vrachtwagen uitgetrokken wordt, wat weer nog grotere diepere kuilen doet ontstaan. Hoe lang je over zo'n stuk van 25 km doet is niet te zeggen, het kan een uur zijn, maar ook drie keer zoveel. Daar kan je als stads-busbedrijf natuurlijk geen buslijnen laten rijden, met van die grote 12-meter-bussen. Maar we dwalen af, het ging over de micro-busjes. Al snel is er naast het busbedrijf een hele bedrijfstak ontstaan, de vliegende doodskisten. Dat zijn wat we in Nederland 'busje' noemen, waar aannemers en glazenwassers hun spullen in vervoeren. Hyundai-busjes, en ook Mitshubishi, raampjes rondom, met vier bankjes er in. De zijkant heeft een grote schuifdeur, dat is de hoofd-ingang. Drie passagiers naast elkaar, inclusief chauffeur: 12 zitplaatsen. Maar Mongolen zijn klein van stuk, dus vier naast elkaar kan ook, 16. Maar als we nou om-en-om wat naar voren gaat zitten, zodat die heupen niet naast, maar net vóór elkaar zitten, dan kan er per bankje nog iemand bij: 20. En die twee kinderen? geef maar op, hier is nog lucht... Oh, het zijn er drie, nou vooruit dan maar.
Als zo'n busje vol zit, zit er in de banden geen lucht meer, en de vering verliest alle functionaliteit.
Die busjes worden geëxploiteerd door een team van chauffeur en conducteur/kaartverkoper.
De chauffeur is de enige die echt goed zit, de kaartverkoop(st)er, liefst klein van stuk, staat tijdens de rit gebogen tegen de binnenkant van de schuifdeur, en rekent (onder het rijden dus) af met de passagiers. Micro's rijden een soort vaste routes, die echter in de loop van de dag veranderen, omdat het forensen-verkeer natuurlijk ook wisselt. Route-borden voorop hebben dus niet zo'n zin, die moeten te vaak veranderd worden. In het centrum gebruiken de Micro's de haltes van de gewone stads-bussen, en speciaal voor hen aangelegde pleintjes voor de grootste (overdekte) markten.
Bij aankomst van een 'halte', meestal een reguliere bushalte ter grootte van twee gewone stadsbussen, schuift die grote zijdeur open, en de kaart-verkoop(st)er steekt kop omhoog, en begint te roepen waar de rit vervolgens heen gaat, en wat dat kost. De handel begint, en daar houden mongolen van. Helaas voor buitenlanders zoals ik, die de taal slechts zeer beperkt beheersen, is de prijs voor het publiek belangrijker, dus wordt de bestemming eerst afgeraffeld, en dan luid als afsluiting 'zoveel honderd'. Niet wijs uit te worden, vooral omdat ook veel bestemmingen/wijken alleen met een nummer aangeduid worden, dus zo'n aankondiging gaat dan ongeveer zo: 'twee-en-twintig-dertien-vier-honderd', 'Hurr'nheur-har'nguru-dur'n-zoo'. Veel succes! Ik ben net verhuisd naar Miss B, en volgens Sukh heet het daar '220.000 families', wijk 5, maar beter is 'MCS Plaza', de kantoor-flat ervóór.... Dat klinkt ook in het Mongoolse zo. Natuurlijk staan er bij de halte al een aantal micro's, in verschillende stadia van uit-en-instappen, en die rijden stapvoets naar voren, waar lege plek is, omdat er weer eentje vertrokken is. Soms wel twintig tegelijkertijd. Een gewriemel van jewelste, en tussendoor al die schreeuwende kaartverkoop(st)ers. Vaak staan er twee of meer busjes die de goeie kant op gaan, welke kies je dan? In eerste instantie denk je als Europeaan; die, waar ik een beetje behoorlijk kan zitten.Maar dat zie je dan verkeerd, busje gaat echt niet rijden voor dat er minstens zestien in zitten. Mongolen kiezen het busje waar al de meeste mensen inzitten, die gaat het eerste weg. En, dan kiezen ze liefst nog het meest gedeukte en gebutste busje, want die chauffeur rijdt waarschijnlijk het hardst... Eenmaal op weg, wordt er inderdaad om het hardst gescheurd, van stoplicht tot stoplicht, halte-tot-halte, waarbij een kleine lakschade gewoon genegeerd wordt, part-of-the-job. Veel toeteren, en schelden. Er gebeuren vooral in de buitengebieden veel echte ongelukken, waar de wegen slechter zijn, maar de chauffeurs harder kunnen rijden. En als zo'n ding op zijn kant gaat, met 22 m/v erin, tja, dan is er niet veel kreukelzone over.. De micro's rijden van 's morgens voor zonsopgang, tot een uur of elf 's avonds, maar dat ligt ook een beetje aan het team. Als de buit van de dag binnen is, stoppen ze gewoon. Toeristen gebruiken de micro's meestal niet, omdat het schier onmogelijk is om uit te vinden wat die verkoopster nou eigenlijk roept, en de meeste routes voor toeristen sowieso niet interessant zijn. Wie wil er nou naar het eindpunt in BayanHooshuu/44, zelf voor slechts 700Tgk Ik wandel liever, en ga alleen in de vliegende doodskist onder begeleiding van een ingewijde.
Komend weekend is het hier Nieuwjaar, Tsagaan Sar, oftewel letterlijk Witte Maan. In de 'oosterse' belevingswereld te tegenhanger van kerstmis bij ons. Het nieuwe jaar gaat beginnen,
In Holland doen de Chinezen en Tibetanen daar ook aan, jaarlijks groot feest op de Nieuwmarkt in Amsterdam, en ook elders. Het jaar van de Hond loopt ten einde, en we gaan naar het Varken.
Niemand wil eigenlijk kinderen van het jaar van het varken, die eten je de oren van de kop.
(onder de zwangere jongetjes zijn er opvallend veel van 23/24, en 36/37 jaar oud, snappie?)
Maar nooit heb ik begrepen hoe ze dat nou uitrekenen, dat Nieuwe Jaar. Heeft iets met de maan te maken, en met de zon, maar hoe precies zit dat nou? Na diepgaand onderzoek op internet, vond ik de volgende berekening: Je begint met de lente-equinox, 22 Maart, dan ga je ongeveer anderhalve solaire maancycli (van 29.54) dag terug, zit je op 4 febr., en dan neem je de eerste Nieuwe maan. Dat is het nieuwe jaar. Maar ho, dat is in Mongolië en Tibet, in China-china doen ze het weer anders:
Daar beginnen ze één/twaalfde zonnecyclus ná midwinter, dus ongeveer op 20 januari, en dan de eerste nieuwe maan die komt. Het komt dus voor, dat de Mongools/Tibetaanse één maancyclus (29.54 dagen) achterlopen op de Chinese, wat al eerder tot vreemde toestanden heeft geleidt.
Nu heeft de Mongoolse regering bij wet besloten dat deze methode, dus de eerste, de nationale standaard wordt, maar die arme Tibetanen vallen onder China, dus nu kan het nog gecompliceerder worden... Dat de overheid in Peking een vrije dag geeft, terwijl de kloosters in Lhasa nog een maan(d) doorbidden... Maar ieder nadeel heb ze voordeel: Na mijn ervaringen met de WinterVuurPlaats (www.wintervuurplaats.nl) kan ik dus minstens vier keer nieuwjaar vieren, en soms wel vijf keer!!
En: ik ben op nieuwjaar jarig, dus: Vijf Keer Kadootjes!!! En wat doen ze dan hier? Nou, iedereen is er nu al druk mee. De winkels hebben uitverkoop, en overal kan je speciale broden kopen, die noodzakelijk zijn voor een geslaagd feest: langwerpige platte zoete cakes, met een patroon van swastika's er in gedrukt. Die kosten 320 Tugrik, da's zo'n 20 cent. Ze worden overal aangeboden, maar er zijn ook speciale plekken, zoals in Geser-Sum, waar de monniken al dagen met zijn allen deeg zitten te rollen, en vette rookwalmen uit een hutje stijgen. De gerolde, en van patroon voorziene broodjes, worden in de pure Gee gebakken, gefrituurd. Je moet er minstens 9 kopen, en die rangschik je op een groot bord: de eerste drie leg je in een driehoek, en de volgende drie daar 1/6-de slag gedraaid overheen, en dan nog es. Zo ontstaat er een ronde toren, die volgestort wordt met snoepjes en kleine verpakte cakejes, tot het er bovenuit puilt. Die toren staat midden in de Ger, of in een appartement op de tafel, en is het centrum van het idee: vreten zult gij!! Jonge mensen zijn met drie lagen klaar, maar met het stijgen van de jaren wordt je verondersteld tot 9 lagen (altijd oneven) te groeien. Dat heeft te maken met de hoeveelheid bezoek die je kan verwachten. Daarnaast worden er duizenden schapen omgelegd, voor de Booz-explosie. Ieder gezin maakt naast de brood-toren ook nog es 100 tot 300 Booz klaar, die koud en ongestoomd buiten op het balkon/op het dak van de ger staan tot ze nodig zijn.
(Booz: Klein gestoomd 'pasteitje', van ongerezen deeg, met daarin een flinke eetlepel schapen-gehakt.
Prepareer volvet-schapen gehakt, ongeveer 20 gr./booz, met een beetje ui/knoflook/zout/peper er in. Maak deeg van meel en water, Rol er een goed geknede worst van, zo dik als een rookworst van de HEMA. Hak er stukjes van twee centimeter af. Sla die 'vingertopjes' staand plat, en dan uitrollen tot ronde schijfjes van 10-15 cm, beetje los meel op de plank.Twee eet-lepels gehakt er op.
Voorzichtig tussen de vingers dichtvouwen, zodat er een rond bolletje ontstaat, met een kleine ronde opening van boven. Wegleggen, een paar uur, dit is belangrijk!!! Dan, stoompan! Wat? Een stoompan? Voor de surinaams/indonesisch gevormde Hollanders is dat geen probleem, voor de rest van de lezers: Zoek een vergiet dat in een grote pan past, zonder de bodem te raken, en dat er dan nog een deksel op past. Water onderin de pan, misschien een liter, in ieder geval niet te veel, zodat het vergiet onder water staat. Vul het vergiet met Boozes, zo veel als er in passen in één laag.
Deksel er op. En koken maar.
Vijftien tot twintig minuten nadat het water begint te koken zijn ze klaar. Voor het consumeren:
Het volvette schapengehakt produceert veel sap, dat drink je eerst via het gaatje. Pas als 'ie leeg is kan je er een ferme hap van nemen! Boozes maak je met dertig of meer tegelijk, tien is niks)

De bedoeling is dat het eten na nieuwjaar allemaal op is, maar daar mag je drie dagen over doen.
Nu al begint het gehussel, bij wie gaan we eerst op bezoek: bij pappa/mamma, opa/oma, tante/oom, opa-broer, oma-broer en zus, alles tot in de derde verwantschap minstens, en liefst nog meer. En de jongeren gaan bij de ouderen langs, vandaar die hogere toren. De jongere generaties gaan ook bij vrienden langs, dus niet direct familie. Ik probeer een soort bal-boekje bij te houden van al mijn uitnodigingen, maar dat is onmogelijk, ik heb er nu al te veel, Maar dan is ook weer de gedachte: 's morgens beginnen, en dan zien we wel...
Tot zover voor nu,

Grt Froit-inMongolie


Ulaan Bataar, winter 2006/7
16/2/2007

aflevering 8

Booz en Buddha

Nog twee nachtjes slapen, en dan is het zover: Tsagaan Sar. Hier staat alles in het teken van het komende feest. Iedere dag opvallend langdurige en grote opstoppingen in het verkeer, veel erger dan ik 's zomers ooit heb gezien. Iedereen moet en zal op tijd z'n hoeveelheid Booz klaar hebben, en daarbij is het ook nog uitverkoop, omdat iedereen er voor het nieuwe jaar piekfijn bij wil lopen.
De kranten staan vol advertenties van speciale aanbiedingen, en de TV zendt continue allerlei interviews uit met bollebozen, die nu al alles weten te vertellen over het komende jaar. Bovendien was het natuurlijk ook nog Valentijnsdag gisteren, dus de hele economie ligt op z'n gat. Alle politie-verloven zijn ingetrokken, vanwege de te verwachten aantallen dronken/aangeschoten/verliefde stellen op straat.
Gisteren heb ik, toch niets anders te doen, bij Miss B. meegedaan in de Booz-industrie. (foto's op <www.froit.nl/pages/NedBlog-fotopagina.html>) Deeg kneden, vlees klein snijden, tot gehakt.
Worst-deeg rollen, hompjes eraf kappen. Uitrollen, met ronde stok.Één flinke lepel gehakt er op. Dichtvouwen. In de vriezer, op kartonnetjes met steuntjes ertussen, zodat ze niet aan elkaar plakken.
Vanmorgen vroeg er weer uit, en overdoen in plastic tasje. Hoeveel Booz je moet maken is een interessant weetje: Het hangt er vanaf hoeveel bezoek je verwacht. De jongeren gaan in principe bij de ouderen op bezoek, dus die ouderen maken de meeste Booz. Die ouderen kunnen vaak niet meer zoveel werk verzetten, dus gaan de kinderen hun ouders helpen van te voren. Dan zijn er altijd kinderen die meer tijd en geld hebben dan hun zussen/broers, dus die verzetten dan meer werk.
Plus, de jongste zoon/dochter zorgt bij traditie altijd voor de ouders, dus die is altijd de klos.
In een groot gezin is het logisch dat de oudste als eerste de verantwoording voor het familie-bedrijf overneemt, dus die is altijd bezig. Wat daarna geboren is heeft de kans om buiten de familie om een eigen leven op poten te zetten, de laatst-geborene is de oudedagsvoorziening. Uiteindelijk trekken de ouders bij de jongste in. Er verdwijnen ook nog wat dochters naar een andere familie, dus eigenlijk zijn er vier kinderen nodig om deze traditie optimaal te laten verlopen. Natuurlijk gaat het nooit helemaal volgens planning, er worden meer dochters geboren, of meer jongens, maar het idee blijft.
Is die jongste bij toeval of geluk ook nog eens welvarend, dan heb je als familie geluk: Tseren, de jongste van vijf, getrouwd met Rik Idema, samen een succesvol reisbureau opgezet en uitgebouwd, maakt 3000 Booz, 60 kilo vlees. Moeders' is intussen bij Tseren en Rik ingetrokken, dus de hele familie komt dáár op bezoek. Even rekenen, 20 Booz de man/vrouw, ze verwachten dus 300 gasten over drie dagen... Dat moet ik even gaan checken, lijkt me erg veel. Heb je een sterf-geval het afgelopen jaar, dan maak je er weer minder, of geen. Miss B zei eerst dat ze helemaal geen Booz zou maken, omdat haar vader dit jaar is overleden, en moeder al eerder, nou, misschien een paar dan.
Gisteren hebben we er met z'n drieën toch 111 in de vriezer gezet...
En dan nu een heuse NIEUWE RUBRIEK in FiM:
VANDAAG IN DE KRANT:
( nou ja, de afgelopen vier dagen)
-Spookauto's in Ulan Bataar, er rijden auto's rond zonder inzittenden. (en dat zijn dus geen les-auto's)
-Lama Gonga van Zavkhan aimag, Burd sum, teleporteert in 2 seconden naar USA en weer terug. Hoe lang hij daar geweest is, wat hij gedaan heeft, en wie het daar eventueel gemerkt heeft staat er niet bij.
-Regering geeft 8.000.000.000 Tugrik uit aan Tsagan Sar-viering.
Dat is omgerekend 5,3 miljoen Euro... Wat je daar voor krijgt is mij een raadsel, waarschijnlijk feestelijk geschilderde stoepranden of zo.
-Wat doen Mongoolse werknemers in het buitenland met hun seksuele behoeften? Groot artikel over de situatie van de naar schatting 20.000 Mongoolse mannen die werken in Seoel-Korea.
-Mexicaan eet record-hoeveelheid aardappels.
Mongolen zijn gek op records...
-Wall Street Journal en USA Today worden geparfumeerd.
Mongolen zijn gek op 'high-tech' nieuwtjes, hoe onzinnig ook.
-Australische schapen hebben grotere ruggen en billen.. Voor Tsagan Sar, en de bijbehorende Booz-epidemie, moeten er waarschijnlijk schapen geïmporteerd worden...
-Voor het Jaar van het Gouden Varken worden speciale gesubsidieerde hypotheken uitgegeven. Het Gouden Varken is financieel één van de beste jaren om geboren te worden.
-Olie aangeboord in Mongolië door Chinese firma. Ja, en dan?
-Man verkracht en doodt stiefdochter. (die kennen we dus ook in NL, en dat genereert ook hier nog steeds veel opschudding)
-Slachtoffers van bank-schandaal bemachtigen 1000 handgranaten 'Amonit G6'; dreigen parlementsgebouw aan te vallen, één kwart van Ulan Bataar bedreigd.
Er zijn vele kleine nieuwe spaarbank-van-lening'kjes op de fles gegaan, geld weg, alle spaarders boos. Kinderziekte van het Kapitalisme.
-Man/vrouw-verdeling bereikt 30/70 verhouding: rem op Chinese immigranten nodig? Chinese mannen werken in Mongolië goedkoper, en vooral beter, dan autochtonen. Door de arbeid-immigratie te remmen, stijgen theoretisch de lonen hier, waardoor meer Mongoolse mannen hier zullen blijven. Helaas heeft niemand het dan over de kwaliteit van het werk...
-Afgezette minister Elbeg-dorj vlucht naar USA. (vorige week afgezet, zie FiM-5...)
Interpol zit er achteraan. De vergadering over zijn afzetting heeft uiteindelijk twee weken geduurd...
-Vulkaan Songino Khairkhan (naast het vliegveld) lijkt weer wakker te worden, laatste uitbarsting in 1907. 20 km van het centrum van UB, er wordt net een nieuwbouwwijk tegenaan gebouwd...

Hebben jullie nog puf voor een beetje Ger-gezeur?

De afgelopen weken heb ik me iedere dag weer verbaasd over hoe moeilijk het lijkt te zijn om in Mongolië Gers te maken, tenminste zoals ik dat wil. In alle Mongoolse wielen die ik gezien heb, waren de vierkante gaatjes voor de dakstokken abominabel slecht gemaakt, ongelijk, ondiep, en meestal te klein. Is handwerk, zeggen ze dan, gewoon dakstokken aanpassen aan de gaatjes. Doen wij hier ook. Ja, kan best, ik wil het beter. Ik wil per sé de gaatjes in de wielen met de machine maken, zoals we dat ook in NL doen. Dat garandeert een perfecte passing van de dakstokken, cruciaal voor snel op-en af-bouwen. Dat zijn 26 mm vierkante, schuin omhoog wijzende gaatjes, allemaal precies even groot, en even diep, onder dezelfde hoek schuin. Daarin gaan dan 25 mm vierkante dakstokken, 1 mm speling, zodat ze nooit kunnen klemmen bij het afbreken, erg belangrijk als er haast is, ook bij ons, Nooitmeerhaast. Daarvoor heb ik ooit met broer Thijs een techniek uitgedacht, die we in NL nog steeds gebruiken. Frees, mal, hulp-plankje, voorboren 20 mm Ø, en nafrezen vierkant 26 mm. Mal verplaatsen, volgende. Voor een wiel met 81 gaatjes nemen we in de werkplaats drie/vier uur. Klaar.
Het hangt wel aan een extra lang freesje, in NL moeilijk te krijgen, maar die had ik voor de zekerheid meegenomen. Een freesje is eigenlijk net een boortje, maar dan snijdt het zijwaarts, niet vooruit.
Zo'n freesje zit in een frees-machine, kortweg frees, een soort boormachine, maar dan rechtop, met een zool waar het freesje doorheen steekt. (frees-freesje, OK?) De zool fungeert als geleiding, aanslag. Frezen doe je nooit uit de hand, altijd langs een mal, of aanslag. Met de zool kan je langs een lat, of model glijden, van alles is mogelijk. De frees kan op en neer, voor verschillende dieptes. Met een frees kan je dus sleuven, langwerpige gaten, groeven maken. Of vierkante gaten, door de zool van de frees in een vierkante aanslag te begrenzen. Of profieltjes aan de rand van een plank/kast, maar daar gaat het nu niet over. Freesjes zijn altijd vrij klein in diameter, 6 tot maximaal 25/30 mm. Het freesje voor de wiel-gaatjes is 8 mm Ø, dan blijven er nog acceptabel scherpe hoeken over in ons vierkante gat. Zo' n freesje draait 23.000 toeren per minuut, dat is heel veel.
Met die draaisnelheid hou je nog een redelijk snij-snelheid, wat nodig is voor een mooi resultaat.
Zo'n freesje moet dan wel goed vastzitten in de frees-machine, als het los komt en er uit vliegt, heb je een projectiel door de werkplaats. Freesjes hebben voor het klemmen in de frees een zeer nauwkeurig geslepen stift, van 6, 8, 10, 12, of 12,7 mm (die laatste is half-inch). En frees-machines hebben voor die diverse diameters een 'spantang', een klem-mechaniek dat zeer nauwkeurig en sterk klemt. Er bestaan ook verloop-manchetten, om een dunnere stift toch in een dikkere spantang te kunnen gebruiken, maar beter is natuurlijk de juiste spantang. Ons extra lange freesje 8 mm Ø, heeft stift 8, heel normaal in NL. Frees-machines worden over de hele wereld gebruikt, en had ik ook al op de markt in UB zien liggen, dus die hoefde ik niet mee te nemen.
Wij naar de beste gereedschapshandel die er is, frees kopen. Vandaag is de dag! Doos open, spantang checken, 12,7. Ok, manchet? Jaja, zit er bij, alle maten. Doosje open, ja, kijk, manchetten!
12,7 naar 10, en 12,7 naar 6 mm. 8? Bainaa! hebben we, even zoeken, half uur later: 8? Pakhqoui Ik begin dat woord te haten. We zijn zeven winkels in en uit geweest, met hetzelfde resultaat. In Mongolië gebruiken ze alleen stift 6 en stift 12,7 mm. Lang leve internet: Maarten heeft een verloop-manchet opgestuurd, met de post, twee weken geleden, en die is nog steeds niet aangekomen.
Gelukkig heeft 'ie er ook eentje aan Naraa meegegeven, dus die is er nu. Meteen een frees gekocht, en naar de werkplaats in Geser-Sum om de mal te maken. Dat kon niet eerder, vanwege dat ik de maat van de zool niet zeker wist. Sukh rijdt langs het appartement om de koffiezetter op te halen.
Zonder koffie geen NMH-werkplaats. Een uur of wat later komt het grote moment: Mal vastklemmen, gaatje boren. Boor wegleggen, frees pakken. 3 mm diep, voorzichtig beginnen. Langzaam van linksboven naar rechtsboven, en naar beneden. en weer naar links, en naar boven. Zo maak je een vierkant gat! Frees ietsje dieper, 6 mm.
dan; stilte, stroom uit. Zekering? snoer los? Algehele stroomuitval? Nee, bij de buren loopt nog iets.
Buiten zijn de monniken bezig meubilair door het raam van de tempel naar binnen te zeulen.
Vanwege Tsagaan Sar is al het meubilair vanmorgen (door het raam) naar buiten geflikkerd, grote schoonmaak. Nu dus weer naar binnen. De stroomvoorziening binnen Geser-Sum wordt geregeld met een spinnenweb van snoeren, die door de lucht van transformatorhuisje naar tempel naar tempel lopen. En ergens halverwege in de lucht een aftakking naar de werkplaats. Fraai lijnenspel, tegen de avondhemel. Net boven stahoogte, voor hun dan. Net onder meubel-sleur-hoogte dus....
Godsammeliefhebbe, stelletje oenen, ergens is kortsluiting ontstaan, en de hoofdstop ligt er uit. Heel Geser-Sum in het donker. En als je dan denkt dat er meteen iemand naar de zekering loopt om hem weer aan ze zetten, nee. Eerst al het meubilair er weer in, en dan gaan we bellen met onze electriciteits-man... Uur later: gebeld? Ja, hij komt. Wanneer? Misschien morgen, Wat? Misschien? Morgen? En het ergste: de koffie was nog niet eens doorgelopen!
De tragiek van een werkplaats, zoals ik die voor me zie, binnen een klooster. Dat klooster functioneert al honderd jaar zonder stroom, dat er nu even geen elektriciteit is is geen probleem, het ging altijd al zonder. Ze steken wat extra yak-boter-kaarsjes aan, en gaan gewoon door. En die godenbeelden zien er eigenlijk nog beter uit in het half-duister. Dat er een rare buitenlander met schuim om z'n mond rondloopt is niet hun probleem, maar dat van die buitenlander; limit your desires, my friend... Vriendelijke glimlach. Geen koffie. Verslagen door zoveel boeddhisme heb ik me weer in Nayra op een barkruk aan de koffie en internet gelaafd. Nu, vlak voor het versturen van FiM-8, twee dagen later, is er nog niks gebeurd...

Ulaan Bataar, winter 2006/7
20/2/2007

aflevering 9

Kou en kadootjes

Dat was me het nieuwjaar wel zeg....Van te voren hadden mijn kennissen verteld dat Tsagaan Sar qua intensiteit het Naadam overtreft, en ik vond dat moeilijk te geloven. Als je het zomerfeest Naadam een paar keer hebt meegemaakt, en weet waar je moet zijn op bepaalde tijden, dan is dat echt imposant, dat leek me moeilijk te overtreffen. Boogschieten, worstelen, paardenraces, openingsceremonie, gekostumeerde parade van regering naar stadion, alles groter en mooier dan waar dan ook.Ik dacht dat ik alles wel gezien had hiero. Nou, daar moet ik bekennen, mijn kennissen hadden meer gelijk.
Een korte chronologie van de afgelopen vier dagen:
- Zaterdag/oudejaarsdag: Het hele huis moet overhoop. Dochter O is aan het slepen gegaan, en heeft de hele kelderbox leeg getrokken, tot aan de vloerbedekking aan toe. De muren worden gesopt, de vloer, het raampje(...). Dan alles er weer in, maar anders dan vroeger, want nu is een nieuw jaar, toch? Moeders B is inkopen geweest, en komt terug met van alles, en een inklap-tafel. Als de boel weer een beetje op z'n plaats staat, tegen zessen, beginnen we aan de echte inrichting voor het oudejaars (Bituun) gedoe: Op de nieuwe klap-tafel komt een grote kom, en daar in een dikke laag rauwe rijst. Daar bovenop een laag 'Uulbooh', gebakken cake/broodjes. De rijst staat voor geld, rijkdom, en de Booh voor plenty eten. Dan begint het stapelen van de grotere broden, langwerpige cake/brooden, met een patroon van Swastika's en Ulzii's erin, die speciaal voor Tsagaan Sar worden gemaakt. Drie op de eerste laag, met een rijmpje, voor geluk-ongeluk-geluk. Zo ook op de tweede, en derde laag, iedere keer met dat rijmpje. Wij verwachten niet veel bezoek, dus is drie lagen genoeg. Dan wordt de ertussen ontstane ruimte volgestort met een mix van Uulbooh, snoepjes, Aarul (gedroogde room), suikerschuimpjes, tsampa, en misschien nog wat zuivel-producten, maar die heb ik niet kunnen onthouden. Bovenop komt een stuk gevulde speculaas, en dan nog van alles wat, zodat die stapel er feestelijk uitziet. Foto's op www.froit.nl/pages/NedBlog-fotopagina.html Dan, naast die stapel 'wit' eten, de stapel 'zwart' eten, vlees dus. Maar bij Miss B is dit jaar een sterfgeval geweest (vader), dus niet te veel zwart, alleen een schaal Booz, twee soorten salade, en een enorme suiker-slagroomtaart. Zij zelf besteed minstens een uur aan het her-inrichten van haar huis-altaartje, bovenop een richel vlak onder het plafond. Drie heel kleine Tankaatjes, wierookbrander, drie booz, beetje rijst in een kommetje, en een klein kopje melk-thee. En een 24-uurs kaars. Om precies half negen moet alles klaar zijn, want dan komt haar god de boel inspecteren. We zijn tien minuten te laat.
Het is raar. Als die schaal met twintig Boozen op tafel komt schrik je je rot. Dat gaat nooit op. En toch, een half uurtje later is de bodem al in zicht. Bij ons zijn ze nogal groot uitgevallen, na drie heb je eigenlijk genoeg, maar gaande de conversatie, en de TV die op de achtergrond doorkabbelt, gaat toch de hele schaal leeg. Om tien uur moeten de jassen aan, we gaan (weer) naar Gandan, het grote klooster waar ik gisteren de rituele verbranding van het slechte van het afgelopen jaar heb mogen meemaken. (dat was dus direct na het versturen van FiM-8).
Even tussendoor dan maar: Lambin, een gewiekste antiek-handelaar en ik waren naar Gandan gewandeld om weer es de antiek-winkeltjes daar te checken, en het was een drukte van jewelste in de tempel. Wij kijken, wat is hier loos? Binnen in De Gandan-Entegchiglen wordt getrommeld en op toeters geblazen, buiten staat politie, en een menigte. Dan komen er monniken naar buiten, in vol ornaat, met vlaggen op hoge stokken. Daarachter torsen een aantal jonkies twee van die enorme lange toeters. Nog meer vaandels, en attributen. Een hele optocht wordt gevormd. Het centrum schijnt te worden gevormd door twee Monniken die een metershoge drie-hoekige vlammende piramide/mandala van papier dragen. Meer toeters, en ook bellen, en cimbalen. Dan zet de stoet zich in beweging, naar de poort van het klooster-in-het-klooster, Gandan-zelf. Buiten, op het plein voor de poort waar ook de vier grote gebedsmolens staan, wordt halt gehouden. Met enig ge-improviseer wordt de mandala op een meegebracht tafeltje geïnstalleerd, en de oudste zingen (boventoon!) een aantal 'psalmen', of bezweringen. Er wordt met wierook-vaatjes gezwaaid, en veel getoeterd op die grote bazuinen. Dan komt de stoet weer in beweging, door de grote poort naar buiten, de straat op. Daar, links op straat, bij de kloostermuur, is een 'vuurtje' voorbereid. Een soort tipi, van palen met hooi er overheen, met een ruime opening naar ons toe. Het ultieme symbool van de sjamaan.
Er wordt even halt gehouden, de menigte duwt en trekt een beetje met de politie, een pyro-monnik stekt de tipi in de fik, brand lekker. Dan, met nog meer getoeter en gebel, wordt de mandala in het vuur geworpen. Luid gejuich, en mensen die haastig iets op een papiertje krabbelen, en dat richting het vuur gooien. Na twintig seconden dondert de tipi in elkaar, en is het voorbij. Met lange stokken schuiven de monniken de boel bij elkaar, en de menigte verspreidt zich. Ik kijk nog es om me heen, behalve Lambin, (die alleen maar oog heeft voor de attributen van de monniken), geen bleekgezicht te zien. Heb ik weer es de mazzel? Ik heb alles, vechtend met diverse half-lege batterijen, op de foto, check www.froit.nl/pages/gandan-bituun/index.html

Terug naar Bituun, oudejaarsavond: In de kou naar Gandan wandelen, en goeie kilometer. Gearmd, of handen in elkaar, diep in mijn grote jaszak. (ben ik effe blij met mijn ARBO-gekeurde doorwerk-pak, broek en jas, uit de dump in Baarle) De stad lijkt al in slaap, geen verkeer, geen winkels, geen Tootsen die open zijn, echt oudejaaravond. Daar aangekomen, een rij tot buiten de poort, bij -15. Men staat rustig in de rij, ook dankzij de onoverkomelijk politie-macht. Miss B belt even 'met een kennis bij de politie', (ze is tenslotte politie-weduwe), maar alhoewel hij op precies de juiste plek is ingedeeld, komen we er niet door: achter aansluiten. De menigte wordt met een lang lint tot een één-rijïge slang gedrukt, plat tegen de kloostermuur. Schuifel-schuifel, door de vries-nacht. Af en toe gaat de deur in de kloosterpoort even open, en mogen er tien, vijftien man/vrouw naar binnen. Eindelijk zijn wij aan de beurt, en glippen door het kleine poortje naar binnen. Eerst een rondje om de gebeds-molens van de eerste tempel, voordat we aansluiten bij de volgende rij, om Gandan-Tegchiglen-zelf binnen te gaan. Er is enige opstopping, en als we zover zijn dat we door de ramen nar binnen kunnen gluren, snappen we waarom: Het zit barstensvol daar binnen. Bij de deur een extra dikke poliitie-agent, die 'twee-eruit-twee-erin' doet. Geduldig wachten we een half uur in de kou, naast en voor en achter ons mensen met baby's op de arm, of kleine kinderen veilig tussen hun buiken geklemd. Dan is het zover, de stap over de drempel. Binnen is het nog voller dan het er door de ramen uitzag, tjeemig de peemig, wat kunnen er veel makke schapen/monikken in dit hok. Gandan-Tegchiglen is niet zo groot, misschien twintig bij twintig meter, maar er zijn minstens tweehonderd monikken binnen. Langs de buitenmuur staan smalle bankjes, daar zitten de jonkies, en naar het midden toe is de ruimte gevuld met nog meer bankjes, waarop de wat oudere monikken. Allemaal met een boek voor zich, maar vreemd genoeg allemaal met verschillende boeken.... De meest gerespecteerde lama, Choi-djamts, op zijn verhoogde stoel, in het midden, een beetje achterin. De grote man leidt de oudejaars-ceremonie, meerstemmig boventoon-gezang, op de meest onbegrijpelijke momenten onderbroken, of ondersteund, door getrommel en geblaas op toeters. Door een smal gangetje langs de buitenmuur schuifelen we in file naar middenachter, waar de grote beelden staan. Even stilstaan, beetje geld in de daarvoor bestemde gleuf, of gewoon bovenop de stapel die er al ligt. Helemaal middenachter staat het grote beeld, en dat steekt weer een beetje naar voren, zodat je vlak langs de stoel van de hoogste Lama komt die Mongolië heeft. Daar draai je je dan en halve slag om, buigt naar hem toe, en met een beminnelijke glimlach tikt hij je met zijn Dorje op je bolletje.Wordt je als nietsvermoedende bleekscheet zomaar even gezegend door het heiligste heilige wat er hier rondloopt! Dat had Miss B er niet bij gezegd. Op weg naar de uitgang, nog wat beelden en collectebussen te gaan, voelde ik me vreemd (ver-)licht. Door de donkere nacht naar huis. Sterren stralen, geen maan, geen smog.
Mongolië heeft voor iedereen een verassing, als je het het minst verwacht. Had ik hem om z'n telefoonnummer moeten vragen? Meteen naar bed, want morgen begint het echt: Tsagaan Sar!
Zondagmorgen, zes uur: Om zes uur pingelt de wekker in mijn Nokia 'bleep-bleep-bleep'. Miss B is er als eerste uit, en presenteert in één minuut een kop koffie, lang leve de elektrische thermoskan-met pompje! Dan gaat het licht aan, en de Booz uit de vriezer. Waterkoker aan, en even later Booz voor ontbijt. Eet nou maar, zegt ze, het is koud daar buiten. Een uur zijn we bezig om allerlei offers bij elkaar te zoeken: Drie booz, kwart liter Airak, kleintje wodka, handje rijst, zakje 'Aartz', wierook, Aarul, Melk-thee, suiker-snoepjes, tsampa, en vast nog wat meer, maar dat ben ik ook al weer vergeten.
In de vrieskou nemen we een taxi, die toevallig omrijdt langs het meteorologisch instituut: min twintig zegt de lichtkrant. Bij Geser-Sum, onderaan Taskani-Ovoo, stappen we uit. Half acht. In het donker geen teken van een enorme toeloop, zoals me was verteld. Een zoektocht in het half duister naar een opening in het hek dat er sinds kort om de hele heuvel staat. Uiteindelijk er onderdoor, met alle gedoe met onze tasjes en flesjes. Boven gekomen blijken er toch wel een hoop mensen, die nog ietsje eerder opgestaan zijn. Met zijn honderden draaien we onze rondjes om de grote Ovoo, en met advies van Miss B, geef ik de 'mannelijke offers' aan de Ovoo: Wierook, Wodka, Airak, Aarul. Als ik voor de tweede keer hurk om 'mijn' hoopje Aartz aan te steken (is ook een kunst, wierook in poeder-vorm), wordt ik beregend door de Airag-offers van anderen. Daarna gaan we een beetje heuvel af, richting zonsopkomst, en daar geven we de Booz, en de thee. (aan de nog niet opgekomen zon offeren, dat is min of meer in de juiste richting smijten) Dan verstomd langzaam het gekeuvel en geschuifel, en als ik omkijk staren vijf-honderd Mongolen me aan... Gauw draai ik me om, en zie de eerste knal-oranje straaltjes van de nieuwe zon boven de bergen uit kruipen. In doodse stilte staren we allemaal naar dit schouwspel, en verassend snel is de hele zon los van de horizon. Een beheerst gejuich, doorspekt met gezang en boventonen, en applaus, en dan is de betovering voorbij: Een paar zwangere jongetjes hebben een gat in het hek gevonden, en rijden met hun Land-cruisers tot bovenop, en parkeren met de neus naar de zon. Als ze de motor uitzetten hoor je het gedempte gebonk van vette house-muziek. Verdwaasd en verbijsterd loop ik nog een uur rond, met de camera, om te zien wat 'de mensen' hier doen. Van alle kanten komen ze de heuvel op, en doen precies hetzelfde wat wij gedaan hebben, alleen dan met meer zelf-vertrouwen. Als ze klaar zijn, gaan ze meteen weer weg.
Mongolen nemen voor deze klus niet meer tijd dan nodig, en om negen uur moeten immers de eerste bezoeken afgelegd worden. Miss B is erg stil, pas twee dagen later zal ze uitleggen waarom.
Uiteindelijk wint de kou het van mijn nieuwsgierigheid, en nemen we weer een taxi naar huis.
Omdat de nacht wat kort was, kruipen we weer in bed, en worden om twee uur wakker.
Miss B moet haastig weg, ze heeft de eerste verplichting al gemist: bij haar oudste broer op bezoek.
Sinds haar vader is overleden is haar oudste broer het familie-hoofd, en dus de eerste om te bezoeken. Ik dwaal wat door de stad, en verbaas me over de leegte:
Echt alles is dicht, zelfs de putdeksels waardoor de straatkinderen 's nachts naar beneden kruipen.
Winkels, State-Departement-Store, Tootzes, Café's, zelfs mijn vertrouwde Nayra-internet-cafe is dicht. Omdat iedereen als gevolg van de voortplanting nou eenmaal familie heeft, en dus die verplichting om op bezoek te gaan, is er gewoon niemand die kan werken.
Ik wil een beginnetje maken met FiM-9, voordat ik de details van gisteren vergeet. Daarvoor heb ik stroom nodig, koffie, en eventueel internet. Er is bijna geen verkeer, maar wat er rijdt, rijdt keihard, op weg van het ene familie-bezoek naar het volgende. De eerste dag worden er voornamelijk directe verwanten bezocht, dus vaders, moeders en oudere broers/zusters, en broers/zussen van vader en moeder, want dat geldt hier als gelijkwaardig aan je eigen biologische ouders . De tweede dag is dan voor horizontale familie, dus neven en nichten die niet ouder zijn, en de derde dag is voor niet-familie-kennissen, zakenvrienden, en oude schoolvrienden. Ik slenter richting Geser-werkplaats, om te kijken of heel misschien de stroom gefikst is, wat natuurlijk niet zo is. Dan loop ik zonder idee en hoop maar weer de Taskani-heuvel op. Boven gekomen is er alleen leegte, stilte. Van de gewijde sfeer van vanmorgen is alleen een wit-besprenkelde hoop stenen over. De zon schijnt, de wind doet de gebedsvlaggen ritselen, de kraaien vechten om de laatste hapjes Booz. Langs de noordzijde loop ik naar beneden, naar Tseren en Rik's appartement, dat daar vlakbij is. Eenmaal boven en binnen begin ik aan mijn eerste echte Tsagaan-Sar-bezoek. De familie zit een beetje verloren in de grote kamer, blijkt het vorige bezoek net vertrokken. Een tafel vol eten, wit en zwart, en flessen en kommetjes melk-thee, een Oma die als eerste begroet dient te worden, maar eerst uit haar kamer moe komen, waar ze lekker zit te roken. Pas als Oma zit, wordt me uitgelegd hoe dat gaat:
Ik, de jongere, hou mijn armen uitgestrekt naar haar, handpalmen naar boven, en zij legt de hare op mijn schouders. Dan kust ze me zachtjes op mijn hoofd, onder het murmelen van goeie wensen. Mooie oude Oma, doe mij er zo één Daarna moet ik aan de tafel plaatsnemen, en begin het voeren.
Ze zullen me van alles laten eten wat er voorgekookt is, ongeacht mijn eetlust of eventuele afkeur van bepaalde dingen. Eerst yoghurt, dan melk-thee, en dan wordt ik aangemoedigd om van alles te nemen en te proeven. Booz, salades, koekjes, Aarul, Booz, cake, Tseren verontschuldigt zich dat ze geen heel schaap op tafel heeft liggen. Ondertussen is ergens de Wodka opengetrokken, en daar is het eerste glaasje.... Zodra mijn kaken niet meer bewegen wordt me iets nieuws aangeboden.
Er komt meer bezoek, familie-banden ontgaan me even, en ik moet bij de begroeting mijn positie kiezen, ouder of jonger. Armen boven of onder... en die vaste begroetingen in het Mongools kan ik maar niet onthouden...Ik ben blij als Nyamka, de oudste zoon, me het huis laat zien.Kinderkamer, ouderkamer met uitzicht op de Ovoo, Oma's kamer. We duiken in zijn verzameling DVD's, en zo kom ik de tijd door. Sukhe zal om vier uur bellen, om me op te halen voor een bezoek aan zijn ouders. Om vier uur natuurlijk niks, ik bel es, ja, wordt wat later, het verkeer, de familie... Om half zeven pikt hij me uiteindelijk op, nadat ik nog wat bij Taskani Ovoo naar de zonsondergang heb zitten koekeloeren. Onderweg krijg ik het nog een keer uitgelegd, van oudste en jongste. In het donker rijden we 20 kilometer naar het westen, waar we uiteindelijk uitkomen is me een raadsel. Ik wist niet dat UB zo ver doorging. Daar woont paps, met mams, in een nieuw zelfgebouwd stenen huisje, twee kamers.
Jassen uit, naar binnen, eerst naar de oudst-ogende, in de hoek, palmen omhoog. Wildvreemde oude grijsaards pakken me bij de schouders, en kussen mij op mijn hoofd, of snuffelen aan mijn slapen.
Dan het rijtje af, tot je op een gegeven moment alleen maar jongeren ziet, dan moeten de palmen naar beneden, en ben jij de kussende/snuffelende. Ondertussen worden er in de keuken nieuwe booz gestoomd, want ieder bezoek krijgt natuurlijk verse. De tafel heeft hier een witte schaal met zeven lagen, want Sukh's vader is de oudste zoon. Ernaast staat de zwarte schaal, zoals eigenlijk iedereen die wil: een complete schapen-rug, met staart en al. Erop ligt een mes, en de oudere mannen snijden op verzoek een lekker reepje af; lekker is dan met evenveel vet als vlees. Dat lapje wordt dan doorgegeven aan de vrager, alsof het goud is, wat het natuurlijk ook is. Regelmatig zit ik totaal verloren tussen een feestend gezelschap, als Sukh en Naraa beide in de keuken bezig zijn met nog meer booz, en salades, en flessen wodka. Help!!! Tolk!!!! Ze vragen me van alles, en ik snap d'r niks van, en ik wil graag beleefd antwoorden, of grappig, als het niet anders kan. Uiteindelijk wordt ik vanwege mijn grijze haren ook tot de oudere mannen gerekend, dus als er weer wat bezoek is vertrokken hanteer ik voor het eerst zelf het mes. Ik ben geassimileerd, ik hoor erbij. Ik krijg in de gaten hoe je je wodka-consumptie binnen de perken houdt, door je glaasje te verstoppen onder een lapje vlees, en vermaak me met het rondkruipend nageslacht. Laat in de nacht kruip ik met een overvolle pens, enigszins aangeschoten, tegen Miss B aan. Ze klaagt dat ik er niet was toen haar zus op bezoek kwam, en dat haar broer boos is, dat ze niet de eerste dag gekomen is.... Morgen vroeg op, dan doen we die.
Maandagmorgen, negen uur: Met een nog-volle pens melden we ons om negen uur bij 'oudste broer'. Die is zo dronken, dat hij omvalt bij de begroeting. Vrouw verontschuldigt zich, en verdwijnt in de keuken om Booz te stomen. De gastheer doet allerlei pogingen om uit te leggen dat hij geen engels spreekt, en dat het hem spijt, en dat herhaalt hij steeds maar weer, en waar ik nou eigenlijk vandaan kom. En dan doet hij allerlei pogingen om uit te leggen dat hij geen engels spreekt, en dat het hem spijt, en dat herhaalt hij steeds maar weer, en waar ik nou eigenlijk vandaan kom. Ik moet gapen, ook van al dat eten dat er in korte tijd in gegaan is. Als hij voor de vijfde keer vraagt of ik Italiaan ben, vindt Miss B het genoeg, en worden de jassen gehaald. Bij het vertrek krijgen we allemaal twee cadeautjes, dat hoort zo. Ik krijg een fles shampoo en een pak spritsen. Een akelig uur later staan we buiten, en maken even een rondje door Gandan, wat bij hem om de hoek is. En dan in een taxi naar de oudste zus, die ergens in een Ger woont, en waar we alweer te eten krijgen, voor details zie boven. Een arm gezin, moeders is immers ziekenhuis-in-ziekenhuis-uit geweest, en opgegeven. Maar een propere ger, en geen overdadige gekkigheid met halve schapen en zo.
Bij het vertrek krijgen we allemaal twee cadeautjes, dat hoort zo. Een gezellig uurtje later zitten we met zijn allen in een taxi, op weg naar de volgende zus/vriendin. Daar ligt de gastheer totaal knock-out in bed, luidruchtig onverstaanbare geluiden (zelfs voor de Mongolen) te maken. Daar staat weer zo'n tafel, met een schaal wit, en een schaal zwart, deze keer Rund. Melk-thee, en reeds gevulde glazen wodka, van het vorige bezoek. En daar wordt alweer de volgende fles opengedraaid, want ieder bezoek krijgt verse. En daar komen de zojuist gestoomde Boozes al weer aan... En salades, en een lapje vlees van die rug afsnijden. En daar hebben ze GVD alweer mijn glas gevuld.... Bij het vertrek krijgen we allemaal twee cadeautjes, dat hoort zo. Ik krijg koekjes en een pakje Altan Avchiss, mijn favoriete sigaretten. Weer een uur later zitten we weer in de taxi, naar een oud-tante ditmaal.
Daar aangekomen, zit de gastheer onderuitgezakt in zijn stoel, niet bij machte om in zijn bed te geraken. Een uurtje zitten we daar, allemaal op een rijtje, bij een slapende oud-oom. Daar staat weer zo'n tafel, met een schaal wit, en een schaal zwart, schaap. Melk-thee, ze vullen de glazen wodka. En daar wordt alweer de volgende fles opengedraaid. En daar komen de verse gestoomde Boozes al weer aan... En salades, en een lapje vlees van die rug afsnijden. En daar hebben ze GVD alweer mijn glas gevuld.... Bij het vertrek krijgen we allemaal twee cadeautjes, dat hoort zo. Ik krijg een onderbroek, en een speelgoed-paardje van plastic... Om twee uur kijken Miss B en ik mekaar aan: Dit houden we niet vol, twee uur, en al meer dan twintig Booz. Laten we naar huis gaan, en morgen de rest doen...
Toen we wakker werden hebben we drie DVD's achter elkaar gekeken, en nog es teruggespoeld.
Lekker puh.

Dinsdagmorgen, 12 uur,
wakker geworden...Vanmorgen ben ik begonnen aan deze FiM, en in Nayra (weer open, joepie!!!) ben ik verder gegaan. Helaas gingen ze meteen alweer dicht, (geen personeel te vinden dat wil werken) dus ben ik gevlucht naar de enige geciviliseerde plek hier in UB, Tseren Tours. Lekker tiepen, en hollands kletsen, en zometeen via hun lijn op het net. Nu, 11.29 jullie tijd, bij ons zes uur 's middags, heb ik nog lekker niks gegeten, ben twee keer naar de plee geweest, en voel me weer een beetje mens worden. Tot zover, ik ga weer slapen.
Froit

Ulaan Bataar, winter 2006/7

24/2/2007

aflevering 10

Gezeur en Gezever

Sorry voor de vertraging, maar net zoals de vorige is deze FiM een dag te laat (zie datum)... Kan gebeuren, ik ben gewoon een dag kwijt, effe zoeken, nee, echt kwijt.
Als uitsmijter op de schranspartijen zoals beschreven in Froit-in-Mongolië nr 9, werden wij, bewoners van de onderverdieping, ook nog even uitgenodigd bij de hospita/verhuurster. De vierde 'nieuwjaarsdag'. Om tien uur 's avonds. Met Booz, Wodka, drie salades, Whisky, vier vleesschotels, en nog meer Wodka. En ik had net het gevoel van een opkomende koorts. En we zaten met z'n tienen in een kleine kamer, met ramen dicht en verwarming aan. En ze bleven maar aandringen dat ik mijn glas leeg moest drinken, voordat er weer ingeschonken kon worden, ook voor de anderen. En ik voelde me klote. En ik moest om negen uur op, want ik had iets met Sukh afgesproken. Ik begon steeds meer afkeer te krijgen van dat 'gezellig meedrinken', onder het mom van 'dat dat in Mongolië zo hoort'. Wat is de waarde van gastheerschap als je je gast 'door tradities verplicht' knetter-dronken moet voeren? Volgens mij hebben ze iets van de Russen overgenomen, zonder dat ze het beseffen.
Vroeger, toen alles beter was, op het platteland, bij de nobele nomaden, was er gewoon maar een beperkte drankvoorraad, en op was op. Maar nu, in deze stad met 50.000 winkeltjes, gaat het nooit meer op. Om middernacht zijn we de keldertrap afgewankeld, en neergeploft op onze foutonnekes.
Eergisteren werden Sukh en Naraa en Miss B en ik weer uitgenodigd, ditmaal bij Mughi en Nasaa, oude muzikanten-vrienden die we in NL hebben leren kennen. We kwamen binnen, en daar stond weer de bekende tafel met 'zwarte' en 'witte' schotels eten.. Hoe het verder ging? Knip (Ctrl-C) zelf een willekeurig stuk tekst uit voorgaande afleveringen Froit-in-Mongolië, waar 'Booz' en 'Wodka' in voorkomen, en plak (Ctrl-V) dit hier onder, en je weet het allemaal. Maar wel gezellig, lekker geroddeld over alle Mongolen in Nederland, en omgekeerd. Na afloop zijn Miss B. en ik nog even lekker naar de 'Meal-Odie' geweest, iedere vrijdag LIVE JAZZ!! Een drie-persoons combo'tje, Piano(Australie), Bas (Engeland) en Drums (Mongolie), speelt evergreens en wat minder bekende nummers, in een kleine club. De pianist is een genot om te zien, hij kruipt af en toe helemaal in het klavier. De enige plek in UB waar je iets behoorlijks, echts, kan horen, ook al is Jazz niet mijn favoriete muziek. Zelf Miss B ziet in, dat dit leuk is, puur. De bassist is ook een heel begaafd boventoon-zanger, en iedere week doen ze één nummertje Bas-met boventonen, met een aantal gast-zangers, wie er maar is. Heel vernieuwend!
Zo kabbelt het leven voort, na de aardschok van Nieuwjaar. Schreef ik al dat zelfs de putdeksels dicht waren, zojuist kwamen we langs Sukhbatar-plein, toch echt het centrum van de stad, en ja hoor: de putdeksels zijn weer open: Staat er zomaar ergens een busje heel erg scheef, dan weet je het: Putdeksel! Zie ook <www.froit.nl/pages/NedBlog-fotopagina.html>

Waar waren we ook weer op weg naar toe? oh ja: We waren op weg naar Ger-tereg, voor ons dagelijkse bezoek-uurtje. Dat is de enige manier gebleken om de boel op gang te houden. Gisteren waren we niet geweest, vanwege uitstapje, zie onder, dus vol (wan-)hoop reden we oostwaarts. Zonnetje schijnt, geen wind, dus smog. Daar zijn we weer! De gaatjes-boor-en-frees-industrie werkt naar behoren, mooi zo. Drie wielen gedaan, de vierde halverwege, zo komt dat wel op tijd af.
Dan even de Unen checken, die worden in de andere werkplaats door een teampje gemaakt.
Ze waren per ongeluk aan de verkeerde unen begonnen, 6-meter-ger-un, die geen haast hadden, maar goed, een dag later de eerste tent opzetten is nog acceptabel. (een UN is geen dommerd, of een internationale organisatie, maar een dakstok voor een mongoolse tent, ook wel Ger genaamd. Er gaan veel un in een Ger) Piet zit op Texel te wachten op de definitieve maten voor zijn vloeren, en dat durf ik pas te zeggen als het eerste frame echt staat. Ga nu maar even door dan, omstapelen is ook veel werk. Ze moeten tenslotte toch allemaal gedaan worden. 400 unen voor grote Gers, die zijn al rond gemaakt over 2/3e van de lengte, nu nog het taps toelopende vierkante stuk. Dat stuk, 1 meter, is nu nog gewoon recht, vierkant. Voorbeeldje ligt er, en een paar blokjes met gaatjes, om de punt passend te krijgen, voor in het wiel. Kan niet veel fout gaan toch? Iedere Mongool weet hoe een Un er uit ziet. Shock! Tering! Godverdegodver!!! Wat nu weer? Hebben ze alle puntjes afgepunt alsof het potloden zijn, stelletje oenen. Dus eerst 90 cm rechtuit, en dan een puntje van 10 cm. Kijk, zeggen ze, past! Jaaaa, en ze draaien nog rond ook, zeg ik. Ze hebben er al 200 af, zeggen ze trots! Godverdegodver!!! Luiheid, oninteresse, haast, drank. Je draait je om en ze maken fouten, geheid. En de helft is al te klein geworden, of te veel afgerond, om het zomaar te verbeteren. Godverdegodver!!!
Na rijp beraad hebben we de gaatjes-industrie even in de ijskast gezet, en de enige verantwoordelijk man aan dit probleem gezet. Ze gaan drie centimeter van alle 408 un afzagen, en alles opnieuw punten... En dan maar hopen dat er niet teveel un uiteindelijk te kort worden (300 cm = 300 cm, toch?) Enigszins teleurgesteld zijn wij heen gegaan. Morgen weer checken.
Ik denk er over om mijn werk-uren in rekening te gaan brengen daar, Europese tarieven, ik leidt gvd hun werkplaats. En die van Sukhe erbij!
En dan nog maar weer eens een uitstapje, afgelopen Zaterdag.
Sukh belt: zin om mee te gaan? Ja, waarheen, met wie? Maakt niet uit, dit is je kans! Ja, maar kans op wat? Blijken we met z'n allen (drie stellen, vier kinderen) heel burgerlijk naar een slapend vakantie-oord net buiten de stad te gaan, een soort scouting/kinderkamp in de zomer, nu uitgestorven.
Fijn naar boven gewandeld in de sneeuw, soms kniediep, en over een steile bergkam door het bos weer terug. Leuk, met een picknick in de sneeuw halverwege. Gek, je krijgt geen natte bibs als je hier in de sneeuw gaat zitten. Zie ook www.froit.nl/pages/NedBlog-fotopagina.html Frisse lucht, mooie uitzichten, pittoreske foto-gelegenheden te over. Die sneeuw, kniediep, is zo hard bevroren dat het korrelig wordt, als zand. Sneeuwballen maken wil echt niet. Douchen wel. Beneden teruggekomen, blijkt er toch enig leven: een ijs-glijbaan! Met kids erop, en kleedjes! Zzzzoef naar beneden, en weer naar boven krabbelen. Matten uit de auto, wij ook! Lol! En weer naar boven. Nog een keer. Miss B. blijft halverwege steken, LOL! De zon verdwijnt achter de bergrug, het wordt koud. Precies zoals ik het me herinner, van vroeger in Nieuwkoop, de dijk af met onze sleetjes, tot de straatlantaarns aangingen... Op weg terug komen we langs de UB-Golf-baan, en echt waar, ze spelen met oranje balletjes, in de sneeuw! Met caddys die geduldig wachten (brrrr), en bontmutsen. Een half uur later hotsebotsen we vrijwillig de smog-wolk weer in. Ulan Bataar; wat doen ze (we) hier in godsnaam?
En wat er verder nog gebeurd?
Het sneeuwt af en toe, maar, en dat is heel raar eind Februari, de sneeuw smelt meteen weer.
Februari is de koudste maand in de winter, maar het is nu al bijna twee weken iedere dag tegen of boven nul geweest... De eerste lammetjes worden geboren, schaapjes en geitjes.
Fijn, zou je denken, maar de weersvoorspelling voor de komende zomer doet mij huiveren:
Volgens de lange-termijn Meteo wordt dit de droogste zomer ooit...
Extreme droogte, warmte, en stof-stormen.
Niks airak, geen water in de waterval, en weer alle schaapjes en geitjes naar de slacht.
Wat een gedoe hier, wat moet het worden met dit land?

Grt Froit

Ulaan Bataar, winter 2006/7
28/2/2007
aflevering 11
Half tien smorreges: Vandaag de vijfde dag op rij, dat het dooit. In Februari, in Mongolië, hoort dat niet. Het hoort 25 onder nul te zijn, maar nu zit ik hier in t-shirt te typen, terwijl jullie denken dat ik met drie truien aan zit. Het is niet eerlijk, ik voel me genaaid, global warming sucks!! Er blijven alleen hoopje sigarettenpeuken over waar eens giga-bergen bijeen-geveegde sneeuw lag. En stof, veel stof, dat de hele winter vast lag in de sneeuw, maar nu bij ieder zuchtje wind, van passerende auto's, of zomaar, opwaait. Ze zeggen dat vanmiddag de eerste echte stof-storm komt. We gaan het zien.
half elf smorreges: Nu sneeuwt het plotseling vet
De rubriek 'Leuke uitdrukkigen en gezegden'
'verdwaald geel' = taxi
De meeste taxi's zijn geel, met een lichtbakje bovenop, en als je geluk hebt met een werkende meter. En wel eens de weg kwijt, ook fysiek, dus dat er gewoon geen weg is. Kan hier makkelijk gebeuren.
Ofwel de weg is nooit aangelegd, of de naam is net weer es is veranderd, of iemand heeft er in één nacht een flat op gebouwd. De meeste taxi's zijn Hyundai-Pony's, de auto voor Ulan Bataar. Klein, licht, snel te repareren, en goedkoop. D'r rijden er massa's rond, ik zou niet weten hoeveel, maar zonder de Hyundai-pony was er geen economie in Ulan Bataar, da's duidelijk. In Nederland zou ik niet eens omkijken als er zo'n Pony onder m'n Mercedes platgedrukt wordt, maar hier krijg ik steeds meer respect voor die slimme Koreanen. Ze blijven rijden, met of zonder vering, met of zonder aandrijf-assen, (ken je het geluid van versleten homokineten?), deursloten liggen er uit, stoelen staan er los in, glas is niet per se noodzakelijk om naar buiten te kijken, en er passen tot 8 volwassenen in.
En allemaal van die fantastische toeters, pehpoehpehpoehpehpoeh..., die langzaam wegsterven..
ninja's = illegale goud-delvers
Ik sprak een Russische advocaat, die voor een legale goudmijn werkt. Zijn bedrijf heeft een wurg-contract met de Mongoolse regering, om een goudmijn op te zetten en te exploiteren, dagbouw, dus gewoon een groot gat in de grond. Met condities om de boel weer dicht te gooien, en op te ruimen, als de delving onrendabel wordt. Ergens ver weg in de negorij hebben die Russen een mega-operatie opgezet: graafmachines, kiepauto's, generatoren, waterzuiveraars, sorteer-mechanieken, groot hek er om heen, en zijn gaan delven. De modernste technieken, water-terugwinning, grond-isolatie om bodem-vervuiling te voorkomen, etc. 95% van de schone winst gaat naar de staat-kas. 50% van het personeel is bij verplichting Mongools, maar wat weten die nou van machines, en mijnen, dus dat zijn de schoonmakers, en bewakers, en servetjes-vouwers in de kantine. 's Winters ligt de mijn grotendeels stil, en wordt er onderhoud en uitbreiding gedaan. In de winter is er geen water om het goud uit het erts te wassen, maar ergens vroeg in de lente begint het spel weer. En wat gebeurt er dan laat in de lente? Op een goeie morgen gaat de zon op, en dan blijken er in het gat 2000 Mongolen aan het werk te zijn, met pannetjes, zeefjes, en flesjes kwik. Als mieren krioelen ze in de rondte, er branden kleine vuurtjes, voor een pannetje thee, mannen, vrouwen en kinderen. Precies op de rijkste plekken van de mijn; hoe wisten ze dat nou weer? De directie staat machteloos, je kan de grote graaf-machines niet gebruiken als er overal mensen rondkruipen. In het grote gat wordt even de grootste milieu-ramp veroorzaakt, die juist voorkomen had moeten worden door dat wurg-contract.
's Avonds verschijnen er uit het niets tientallen Landcruisers, die vanaf de rand van de mijn met lichtsignalen de huidige koers doorgeven. Vóór middernacht is de dagopbrengst van de mijn op weg naar China, wechch. De bewaking van de mijn staat met de mond vol tanden, het zijn Mongolen, met te weinig, en onbewapend. En de meesten van hen zien familie-leden er tussen. Dus belt de directie met de dichtst bij zijnde politie-post. En die komen na twee dagen aan, met zijn drieën, en kunnen ook niets doen. Die bellen weer met Ulan Bataar, stuur het leger!! Dat komt na twee weken aan, als de rijkste plekken al leeg zijn, en er door de hitte en droogte toch niet meer te werken valt. En de Russen blijven natuurlijk verantwoordelijk voor het opruimen, van dat kwik, en de andere zooi, en het niet-halen van de productie-prognose. De Mongoolse regering heeft de verwachte opbrengst natuurlijk al uitgegeven.... Mooi zooitje, in dit land van dieven en bandieten.
'cinderella', sneeuwwitje = politie-agent met lichtgevend toverstokje:
De standaard verkeer-agent hier is uitgerust met een 'baton', een klein knuppeltje. Maar het is niet om mee te slaan, of te dreigen, het zit vol lampjes, rode. In het handvat zitten de batterijen, ik hoop oplaadbare... Een soort speelgoed Darth-Vader stafje. Daar zwaaien ze lustig mee in de rondte, als ze midden op het kruispunt het verkeer proberen te regelen. Links, rechtuit, fluitje prrrrrrrrt, prrrrrrr, prrrrrt. rrrrechtsaf, nee jij daarrrrr: WACHTEN!!! prrrrt prrrrt. Overdag is het niet zo veel anders als bij ons een generatie geleden. Maar 's avonds ontwaakt Sneeuwwitje, en blijkt de kracht van haar toverstokje: Een subtiele zwaai naar beneden, en zie, zelfs de dikste Landcruiser stopt meteen!

Ik reed ooit eens zelf een stukje, in de Mercedes, met Sukh naast me, en zag een stoplicht over het hoofd... En toen ook nog die subtiele zwaai van dat stokje... Sukhe in paniek, ik ook, STOPPEN!!! Achteruit terug tot aan Cinderella's voeten... Papieren graag! Mijn rijbewijs was niet in orde, want niet leesbaar voor de standaard-Mongoolse Politieman. Moet een Mongools rijbewijs-voor-buitenlanders zijn, maar dat heb ik natuurlijk niet. Sukh had zijn rijbewijs niet eens bij zich, praten-praten, Sukh gat zijn rijbewijs ophalen, en weer praten-praten. Uiteindelijk worden we losgelaten, na betaling van 20 dollar, tien voor de boete, en tien voor de agent.
Tot zover de rubriek Leuke uitdrukkingen en gezegden....
Miss B heeft het ook niet makkelijk: Officieel heeft ze tot 1 maart vakantie, niet langer. Maar ze wil tien dagen later naar HongKong, want dan kan ze eindelijk eens op de sterfdag van haar moeder met broers en zussen naar het graf. Dat is de afgelopen jaren nooit gelukt, omdat ze steeds ergens anders in Azie aan het werk was, en ook omdat haar vader dit jaar heen gegaan is.. Maar haar Italiaanse baas, die uitstel zou kunnen geven, zit in Italie aan het sterfbed van zijn moeder..
En eergisteren is haar eigen grootmoeder op 98 jaar overleden... Een mooie leeftijd om te sterven, mooie tijd van het jaar ook, vorige week nog alle familie op bezoek gehad, maar het geeft wel een hoop werk. De crematie is tot maandag uitgesteld om diverse familie-leden uit Azie, Europa en Amerika de gelegenheid te geven om nog te komen.... En Miss B kookt dus vijf dagen voor een vol huis treurende familieleden, ongeveer 160 nageslacht komt er langs, en de meeste van verre, dus die blijven eten en slapen. Ze zat te rommelen onderin de onderste la van de enige kast die ze heeft, en kwam tevoorschijn met een klein tasje juwelen. Normaal draagt ze nooit wat, dus ik vroeg hoe en waarom. Ze moet met het goud van haar eigen moeder, die dus al overleden is, oorbellen, kettingen en ringen aan en om, naar dat sterfhuis, om te laten zien dat ze zich voor haar eigen uitvaart heeft voorbereid... Soms komt alles tegelijk, en nu is blijkbaar zo'n tijd...
De groeten, Froit-in-Mongolië

Ulaan Bataar, winter 2006/7
4/3/2007
Goeie zondagmorgen allemaal!
Zachtgekookt eitje erbij? Kopje koffie? Goed, daar gaan we weer:
aflevering 12
Kromme hannen, kromme gebruiken, of ook: Pirates of the Central-Asia.
(met in de hoofdrollen Froit en Miss B, met bijrollen voor Buddha, als god, en Donald Sutherland, als de slechte oom, gefilmd op locatie in Ulan Bataar, Mongolia, special effects Ger-Tereg)
Krommunikatie of gewoon domheid?
Net na het versturen van FiM 11 was de grote dag: We gingen de eerste Ger opzetten, eentje van die extra hoge, voor Piet. Maar wat raar, die Hannen lijken zo groot... Één han, nog een, nog een, tot zes. Die tent is tien meter! Ik meten, kijken, nog es meten, kruisingen tellen, knoopjes wel-wel-wel-niet. Wat is dit? Aha, ik zien het! Blijkt dus, dat ze de 24 hannen voor die extra-hoge tenten voor Piet niet alleen hoger, maar ook groter hebben gemaakt.... Beginnersfoutje, kan gebeuren, maar godverdegodver niet zeven dagen voor datum-container, en niet in Mongolie, en al helemaal niet als je ziet wat ik voor bestelling gedaan heb, met tekening, maten, en alles! Totaal onbruikbaar, 4 x 6 hannen hopeloos. Vier uur is er gepraat, en gedubd, er is een hannen-specialist opgetrommeld, die wel nieuwe wou maken, die twee uur in het verkeer vast zat, en toen die kwam wou hij niet geloven dat ie gewoon standaard-5-muurse hannen moet verlengen, met twee gaatjes, om 1 mtr 75 hoogte te krijgen. Is toch simpel, gewoon twee kruisen extra aan de onderkant, de rest van de maten niet veranderen? Nee, dat kan niet, dan klappen ze niet in, zegt 'ie. Ik heb toch in NL heel wat gerommeld met hannen, groter, kleiner, lager, breder, ik weet toch wel waar ik over praat! nee, dat kan niet, dan klappen ze niet in, of niet uit, zegt-'ie. Misschien weet hij iets wat ik niet weet, en langzaam begin ik er in te geloven, dat je een specialist maar beter zijn ding kan laten doen. In de schuur hadden ze nog meer afgekeurde hannen staan, misschien passen die?
Ik meten, dat wordt dus ook niks, maar ze luisteren niet, ze gaan dat dan opzetten, en dan zien dat het niet past. Goh, wat raar... Twee uur later ben ik heel boos weggegaan, morgen zullen ze bellen als ze een oplossing hebben. Ik heb een fles wodka gekocht. tot later...
drie dagen later:
Zojuist hebben we de eerste han gemaakt, die past, volgens hun idee, maar dat wist ik al, volgens mijn tekening. Ze zijn stomverbaasd. Dat ie nog 5 centimeter te hoog is, laat ik even onvermeld...
De tussenliggende dagen is er ongeveer het volgende gebeurd:
De dag na de ramp wordt ik door Sukh gebeld: We gaan er met 'de directie' in Nayra over praten.
Ze willen wel nieuwe maken, maar wie gaat dat betalen? Met andere woorden, wiens fout is dit geweest? Om twee uur beginnen we, en zie, die ouwe Dorj, de man met wie ik in September alle details heb doorgenomen, is er weer bij. Ik begin weer vertrouwen te krijgen in deze onderneming.
Zij vinden dat ze niks fout gedaan hebben: Als ik voor vier tenten hogere muren bestel, dan moet ik ook maar weten dat ze ook groter worden, dat is logisch, dat is Mongoolse algemene kennis; hoger=groter. Hoho zeg ik, er zijn twee aparte woorden voor, dus ook twee verschillende betekenissen. Zo staat het ok in het contract, en in de navolgende extra-bestelling. Maar nee, hoger=groter, zo gaat dat met Mongoolse hannen. Het blijft een patstelling, totdat de aap uit de mouw komt: Ze kunnen geen nieuwe maken als er geen geld op tafel komt. Of ik die foute niet wil overnemen? (en meteen betalen), dan kunnen ze verder. Ja ho es, dan leg ik me vast om daar weer tenten mee te maken, en dat is een investering waar we nu ff niet klaar voor zijn. Kunnen ze die foute hannen niet hier in UB verkopen? Nee, wie koopt er nu foute hannen, met een fantasie-maat van een rare hollander die ze per se zo wou hebben? Gelukkig zit Maarten in NL op de skype, dus kan ik ruggespraak houden. Uiteindelijk ruilen we de foute hannen voor het niet toepassen van een strafkorting vanwege het niet-gebruiken van de juiste lijm, en alle andere fouten die er in het geleverde werk zit. Ik heb vorige week een bankrekening geopend, die ook internet-banking doet, zodat we heel snel kunnen opereren. Als we nieuwe gaan maken, wanneer zijn die dan klaar? En at voor hout-kwaliteit? En waar vinden we zo snel zoveel hout? En de mankracht? Geld is één, maar ook hier duurt een dag maar 24 uur. Na een moeizaam gesprek van zeven uur vinden we een oplossing waar iedereen zich in kan vinden, en later die avond slaap ik in de stevige armen van een totaal beschonken Miss B...
De dag erna wordt ik met Miss B (met barstende koppijn) ontvoerd (Sukh heeft wat anders, dus Miss B is vandaag tolk), en we worden ergens aan de rand van stad, 16 km volgens de meter, gedropt in de allerlaatste Ger van UB, waar de hannen-maker woont. Mooi gebied, geen asfaltweg in de laatste twee kilometer, dus rustig, ruim. Uitzicht op besneeuwde bergen, waar een sneeuwstorm zich opmaakt om naar beneden te komen. Overal liggen hannen, en losse latten, en er staan rekken met gebogen latten, die aan de lucht in die kromming gedroogd worden.
We hebben ergens een pak latten gescoord, die bovenop de auto meegaan. Die Hannan-maker blijkt de zelfde die al eerder ter consult was geroepen. En blijkt de broer van Dorj te zijn, de ex-man van de baas van Ger-Tereg. Toen dat echtpaar uit elkaar spatte, begonnen eigenlijk de problemen met onze order. De ger zit vol mensen, het is de laatste dag van Tsagaan Sar, dat dus eigenlijk 14 dagen duurt. Veel gedoe met papiertjes, en de hannen-maker heeft een klein opschrijf-boekje, vol met getallen voor de verschillende maten Han, en ik met de computer, tekenen, rekenen, en na twee uur zijn we er uit: dit zou moeten werken. Ik weet dat het niet precies goed wordt, maar die lui hier KUNNEN niet met millimeters werken, het kleinst mogelijk denkbare eenheid is een halve centimeter, en dat vinden ze al moeilijk. Die hannen worden dus 6 centimeter (0,5cm x 11 afstanden) te hoog, maar ik geef het op, ze willen niet, ze kunnen niet, wat ik wil is on-Mongools. Dan gaan ze aan de slag, en maken 32 latten op maat, boren er 400 gaatjes in, en in anderhalf uur tijd knopen ze er een complete han van. Alles binnen in en propvolle Ger, waar steeds maar weer bezoek in en uit loopt. Ik ben helemaal stomverbaasd over de snelheid en efficiëntie, en hoe ze met die kamelen-huid voor de knoopjes omgaan, het is inderdaad magisch spul. Helaas is het voor NL geen optie, het wordt zacht, en dan gaat het rotten. Deze eerste han zal nog helemaal overnieuw geknoopt moeten worden met synthetisch touw, maar dat hebben we even niet-'Pakhquoi'. Over foto's maken zijn ze heel duidelijk, nee! Dan belt Sukh, dat we kaartjes hebben voor het theater vanavond, en we krijgen plotseling haast om terug te komen naar de stad. De eerste goede han is klaar, en wordt naar buiten gebracht, om op te zetten. weer meten, ik weet het al, maar zij moeten het zelf ook nog eens zien: 6 centimeter te hoog... (mijn ogen zitten op precies 1.75 van de grond, dus voor deze maat heb ik geen meetlat nodig). En ze denken dat er nog wel wat afgezaagd moet worden aan de onderkant, maar dat doen we pas als de tent opgezet wordt.Ja hoho, ik weer rekenen, in mijn hoofd, er moet eigenlijk precies vijf centimeter af, dus 0.4 centimeter per knoopje/gaatje. Maar millimeters bestaan hier niet, net zoals negen uur 's morgens, dat bestaat hier ook niet. Dat die streepjes wel op hun meetlat staan, is net zoveel waard als die getallen op de klok, niets. Op etenswaren-verpakkingen in NL staat ook van alles, dat je het eigenlijk niet zou moeten eten, maar trekt iemand zich daar wat van aan? Tegen zoveel logica ben ik niet meer bestand. Ik moet het accepteren, heb geen keus. Wegwezen, als we snel zijn, halen we het theater nog.
En dan blijkt onze chauffeur inclusief auto in het niets opgelost. Nee, geen probleem zeggen ze, daar en daar is een weg, en daar is een bus, of een taxi, en zo kom je wel weer in UB-centrum. Jas dicht, kraag omhoog, das drie maal om de nek, handen diep in de zakken. De sneeuwstorm waar ik het eerder over had, is halverwege de helling naar beneden gekomen... We lopen/glijden/strompelen voort, naar de dichtsbijzijnde hoogspannings-paal, daar is ook ergens het waterpomp-huisje, en waarschijnlijk de bushalte, daar moet ergens de bus komen als 'ie komt. En de mobiele-telefoon-antenne-mast natuurlijk. Kinderen met watertonen op karretjes zijn dan ook en goede aanwijzing, lopen ze vlug, dan gaan ze naar de pomp, lopen ze langzaam, dan komen ze er vandaan. Een uur later zitten we in een afgeladen theater bij te komen van de kou, waar een oude kennis van Sukhe speelt, een van de bekendste komieken van het land. Een soort Andre van Duyn, zeg maar.
Ooit in de oertijd van Nooitmeerhaast was hij eens op bezoek in NL, en hebben we een leuke middag gehad voor de kerk van Ruigoord, Hoosjuur gebakken.
Recept Hoosjuur:
Voor ingredienten, zie recept Booz, Froit-in-Mongolië 4, maar dan gebakken in frituurvet, en plat-halfrond, als een kaas-souffleetje. En niet invriezen, maar meteen na het maken bakken.
Wat hebben we gelachen, de hele zaal vooral, en ik ook, want als de hele zaal gaat, ga je mee!
Ik heb er geen woord van verstaan, en Miss B heeft haar best gedaan om me op de hoogte te houden van de verwikkelingen, maar dat lukte slechts zeer ten dele. Gaf niks, het was een unieke ervaring, 2000 lachende Mongolen!
En dan nu even de serieuze noot:
Vorige FiM vertelde ik al dat Miss B d'r grootmoeder was overleden. En dat ze die ene avond dat ik kapot thuis kwam, aan de wodka was gegaan. Dat verhaal is nog niet af. Blijkbaar heeft ze een probleem, en dat komt er met horten en stoten uit: Het nageslacht dat naar de overleden grootmoeder komt kijken, bleek eerder in de buurt van de 300 te komen, 100 kommetjes soep per dag, en dan nog thee, en afwassen, en broodjes-met voor iedereen, dus die arme Miss B ligt iedere avond uitgeteld op haar foutonnetje voor de bak. En dan kom ik met mijn Ger-ergenissen thuis. Eergisteren, vrijdag, was ik na afloop van dat zware gesprek nog even naar het plaatselijke Jazz-cafe gegaan, om die ene unieke interessante wekelijkse muzikale happening van UB te horen: Contra-bassist Andre improviseert een nummer Contrabas-met-boventoon zingen, eventueel samen met andere goede zangers, als die d'r zijn. Vooruitstrevend, integrerend, fusion-at-it's-best. Biertje erbij, en ik kwam weer een beetje bij van die zware day-at-the-office.
Maar ik dwaal af, we waren bij de dooie grootmoeder en het probleem van Miss B. Doordat ze dagelijks daar in dat sterfhuis (en de twee gers er bij) staat te koken, ziet ze haar hele familie, zeven generaties diep, voorbijkomen. Oudere broers-van-moeder, zussen van grootmoeder, broers van neef, zussen van nicht, alles. En er wordt gekletst natuurlijk, over hoe een fantastisch leven ze heeft gehad, en hoeveel nageslacht wel niet, en waar en in wie ze zal re-incarneren...
Re-incarnatie is niet iets theoretisch hier, het is de dagelijkse werkelijkheid, er is niks vaags aan, het is zo. Honden re-incarneren als mensen, (tenzij je bij een gestorven goede hond zijn staart in zijn bek doet, dan is de cirkel gesloten, en komt ie als een goede hond terug, en dat is wat je wilt, toch? -zie ook de nederlandse film State-of-Dogs, waarin dit aan de orde komt) Eenmaal als mens ge-re-incarneerd blijf je als mens terugkomen, tot je verlicht bent. Liefst binnen dezelfde familie, dat is makkelijker dan weer alles opnieuw leren in een andere familie. Man of vrouw maakt niet uit, maar wel snel graag, dus zodra er een sterfgeval is, hup, weer terug naar aarde. Ze vertelde over een oma-tante, die op kraamvisite met de baby een tukje ging doen, terwijl de rest van het bezoek zat te wachten om een glimp van het pasgeboren wicht op te vangen. Na dat tukje was het duidelijk: moedervlekje hier, net als de net overleden zus-van-oma-tante, kijk die ogen, en hoe ze lacht: Zus-van-oma-tante is weer bij ons.
Die nacht dat ze stomdronken was, lag ze 's morgens te huilen, en later vroeg ik daarnaar.
Het is een raar verhaal, als je hier niet bent geweest, maar wat bij ons in NL bijgeloof heet, is hier dagelijkse werkelijkheid, en wat bij ons in NL alledaagse dingen zijn (bussen die op tijd rijden, staatspensioen) is hier bijna, of helemaal Magie. Miss B denkt dat ze zwanger is, van mij, en daar is ze heel blij mee. Hoe ik daar over denk is niet haar zaak, en gelijk heeft ze. Ze is van plan om zich met baby en al voor mij onvindbaar te verstoppen, zodat ik haar kindje niet kan zien, verliefd kan worden op mijn eigen ogen, en dan dat kind zal ontvoeren naar een ver raar land waar het altijd regent. Dat is een vriendin van haar overkomen, die droomt nu iedere nacht van haar eerstgeborene, die ergens in Frankrijk bij de biologische vader woont. Gewoon ontvoerd, zeggen we in NL, maar die vader heeft het via adoptie-regels spijkerhard geregeld. Een baby met blauwe ogen, nog voor ze veertig wordt, dat wil ze, en vooral voordat haar (nu 17-jarige) dochter zich voortplant. Dochterlief heeft haar eerste vriendje net achter de rug, en moeders heeft er voor gezorgd (even naar het ziekenhuis) dat ze de eerst volgende vijf jaar van ongewenste zwangerschappen gevrijwaard is. Tot zover geen probleem, zou je zeggen. Hard, maar realistisch, de werkelijkheid is nou eenmaal hard hier. Maar tijdens al die familie-ontmoetingen rond dat sterfbed is daar ook de oudste broer van haar moeder, dus haar oudste oom van-moeders-zijde. En die vraagt aan alle nichten in de productieve leeftijd of ze misschien nu zwanger zijn. Want dan heeft grootmoeder nu meteen al een plekje in de familie gevonden, zo simpel is dat. Ook aan Miss B vraagt hij dat, die dan stellig ontkend.
Miss B vraagt dat ook aan al haar nichten, en achter-nichten, maar niemand zegt dat ze zwanger is.
Of geeft het toe, want er is een heel lastig probleem voor de vrouwen in de familie als ze nu zwanger zouden zijn/worden: De oudste zoon van grootmoeder heeft traditioneel het recht op / de zorg voor de ge-re-incarneerde moeder of vader. Dat betekent dat hij de eerste baby gaat opvoeden, die na het overlijden van paps en/of mams geboren wordt, of tenminste negen maanden er na. En voor Miss B betekent dat dat ze, als ze een lang-gewenst kindje-met-blauwe-ogen krijgt, dat ze dat meteen weer kwijt is aan haar oom, als ze tenminste de enige is die nu in verwachting is. Ook al is de vader van een heel andere familie, ook al is het een halfbloedje, ook al is Mongolië een modern land, deze oeroude tradities gelden hier gewoon. Die oudste broer-van-moeder (inmiddels 68) heeft nog eens duidelijk gemaakt dat hij dolblij zou zijn om z'n ge-re-incarneerde moeder in de watten te leggen, om haar te bedanken voor zijn eigen opvoeding. En dat hij geen tegenspraak duldt, hij is tenslotte de eerstgeborene. Re-incarnatie is een mooie, troostende gedachte, maar de uitwerking ervan kan mensen ruïneren... Zo gaat dat hier. En dat is een werkelijkheid die zo hard is, dat Miss B naar de fles grijpt. En eerlijk gezegd, volgens mij zouden alle vrouwen dat doen in die situatie.
En voor diegenen die zich afvragen of ik me daar zorgen over maak, dat ik misschien weer vader wordt? Tsja, twee weken overtijd, wat betekent dat meestal? Laat ik stellen dat die baby waarschijnlijk hier geboren wordt, en dat die baby dus volgens de regels en gebruiken van dit krankzinnige land door een wildvreemde opgevoed wordt. En als niet, als het Miss B lukt om zich ook voor die wildvreemde te verstoppen, dat ik waarschijnlijk nooit met hem/haar op schoot zal zitten.
Ik heb me erbij neergelegd, net zoals bij de Ger-productie-problematiek, en de corruptie, het hopeloze verkeer, en alle andere onbegrijpelijke dingen hier. Ik moet helaas toegeven dat Mongolië als geheel, als fenomeen, een eigen waarheid heeft, die ik niet kan veranderen, en dat diezelfde onbegrijpelijke waarheid juist de charme van dit land is.
Waar moet dat in godsnaam heen met dit land?
Grt, uit een land van bandieten, piraten en hoeren,

Froit


Ulan Bataar, winter 2006/2007
Froit-in-Mongolië, deel 13
8/3/2007
Vandaag wilde ik weer met Sukh naar Ger-tereg, voor het dagelijkse controle-uurtje. Maar het is internationale dag-van-de-vrouw, dus alles dicht. Dus krijgen jullie deze FiM toch nog op tijd!
Vandaag extra aandacht voor de rubriek 'losse en vast eindjes':
Over die boze oom van Miss B:
Blijkt dat het verhaal over die re-incarnatie van grootmoe nog ietsje verder gaat: Niet alleen heeft hij alle reproductieve vrouwen van de familie gevraagd of ze zwanger waren, hij heeft ze om hun agenda gevraagd. Daarin houden de dames natuurlijk 'de dagen' bij. Dat blijken ze collectief geweigerd te hebben.... Ze willen natuurlijk geen van allen hun eerstvolgende kindje afstaan... Het is wat, wat een arrogantie! De eerstvolgende familie-vete is geboren. Als Miss B echt een klein Froitje op de wereld zet, gaat ze een punt maken van zijn half-bloederigheid: voor dit kind tellen de regels niet!
Over die baby met die moedervlek: meer in detail ging dat zo:
Bij het afleggen van de gestorven tante wordt natuurlijk een Lama gehaald, net zoals bij ons een dokter of priester. Die lama zorgt voor de rustige overgang van de geest, geheel volgens de regels van het Tibetaanse dodenboek. Maar ook giet hij ergens op het lichaam een plens melk (van welk dier kon ik niet achterhalen), als graffiti-tag voor het hiernamaals. Bij alle daarna geboren baby's is het makkelijk checken: die melkvlek is een wijnvlek geworden, op precies dezelfde plek. Miss B hijst haar t-shirt omhoog, en wijst op haar omvangrijke buik, kijk, zo eentje.
Over de kou en de sneeuw:
Het was een week dus extreem warm, en alle straten waren sneeuwvrij, je kon zowaar stevig doorstappen! Maar dat is nu weer voorbij, het heeft twee dagen gesneeuwd, en daarna is de temperatuur weer gekelderd. Natuurlijk hebben ze geen tijd gehad om al die verse sneeuw te vegen, dus die sneeuw is weer keihard aangereden bevroren, en de straten en stoepen zijn weer ijs-glij-banen geworden. Nu wordt er weer met stoot-ijzers gebikt en geslagen, om die harde plak van de weg te krijgen. IJsbanen zoals wij die kennen heb je hier trouwens ook, overal in de stad en op het land zijn stukjes land omringd met een dijkje sneeuw, en opgespoten. Hek eromheen, entree-hokje, muziekje erbij, twee schijnwerpers op palen, en lol! Helaas is het 's avonds zo bitterkoud, dat van het sjanzen zoals ik me dat in NL herinner niet veel terecht komt. Maar 's middags hebben de ouders en kids hopen plezier, op hockeyschaatsen, met de beroemde stoel.
En nog meer over de kou en de sneeuw:
Tseren Tours (voor al uw Mongolie-reizen!!!) staat dit jaar voor het eerst op een Toeristen-Beurs, in Berlijn, de grootste van Europa. Tseren zelf, en zoon Nyamka, en Tamira van het kantoor, zijn al maanden bezig met voorbereiding: drukwerk, Visa, tickets. Gisteren (woensdag) is de eerste beursdag. Zaterdag vertrok Nyamka met al de folders, en Tamira, met de trein naar Bejing, om vandaar Maandag door te vliegen naar Berlijn. Tseren heeft de allerlaatste ticket in het vliegtuig naar Bejing weten te bemachtigen dus die vloog Zondag, om dan samen maandag door te vliegen.
Zondagmorgen belt Nyamka uit de grensplaats in China: sneeuw maakt verder reizen onmogelijk, er is een storm geweest, en de trein, en alle bussen, staan vast in Erlen. Er zitten al 3000 mensen vast daar. Ze gaan het vliegtuig vanuit Bejing missen. Laatste nieuws: ze gaan het vliegtuig van de volgende dag halen, misschien...
En ook maar weer eens een paar weetjes:
Uit de krant van vandaag:
-Dalai Lama verwekt kind bij Mongoolse vrouw...
Volgens onbekende anonieme (!) bronnen heeft een Mongoolse vrouw, na 10 jaar vriendschap, in 1991 een kind van de Dalai Lama ter wereld gebracht...
-Zonsopgang Tsagaan Sar met buddha-gelijkenis...
Net zoals ikzelf waren er elders ook mensen die de eerste zonsopgang vanaf belangrijke plekken hebben bekeken, en eentje daarvan heeft deze foto genomen: <www.froit.nl/pages/NedBlog-fotopagina.html>
Volgens de maker was tijdens het maken niets bijzonders te zien, pas later, na het afdrukken, bleek er iets raars aan de hand.
Denk er rustig het uwe van...
-Burgemeester van Ulan Bataar laat maandverband vernietigen....
Vorige week heeft de burgemeester van Ulan Bataar, gebruikmakend van het zojuist ingevoerde copyright op de naam 'Ghengis', een zending maandverband uit China laten vernietigen.
De naam van het gewraakte product? Inderdaad, 'Ghengis-dams'.
Een slimme (of juist domme?) Chinees vond het blijkbaar een leuk idee om de grote man het vuile werk tussen de Mongoolse vrouwen-dijen op te laten knappen.
Gek genoeg hielden we als buitenlandse toeristen afgelopen zomer een soort weddenschap wat het volgende misbruik van de grote naam zou zijn, na Ghengis-bier, Ghengis-wodka (5 soorten), Ghengis-avenue, Ghengis-hotel, Ghengis-restaurant, Ghengis-reisburo, Ghengis-vliegveld, Ghengis-motorolie, Ghengis-parfum, Ghengis-sigaretten, Ghengis-resort, Ghengis-golfbaan, Ghengis-hogeschool, Ghengis-computers.
Maar dat het tot maandverband zou doorgaan, nee, dat hadden we niet voorzien.
En dan nog maar weer wat Ger-ergenissen:
Eergisteren en gisteren heb ik maar weer eens mezelf verwend, en hebben we een tripje gemaakt, uit de stad, weg! Deze keer naar Erdenet, de andere stad in Mongolië. Miss B gaat morgen weer naar HongKong, en we moeten wat frisse lucht. Daar in buurt staat ook nog een klooster dat we wilden zien, en Miss B heeft familie in Erdenet, die aan de Tsagaan-Sar terreur is ontsnapt. In Erdenet woont de oudste neef-via-vaders-zijde, dus nu de pater-familias. Ik zelf wou in Erdenet ook nog een houtdrogerij bekijken, waarvan we goede verhalen hadden gehoord, in het kader van betere ger-uit-Mongolie. Tseren Tours kan wel een 4x4 regelen, met chauffeur. De Ger-makerij kan wel een paar dagen zonder mij, en mijn dagelijkse inspecties. Dus, doen! 600 km, prima asfaltweg, af en toe over de bergen, af en toe er om heen. Veel sneeuw gezien, en veel bergen. Onderweg zijn we eerst gestopt in Amarbayasgalant, het andere grote klooster. 60 km modderpad, gedeeltelijk bevroren.
Onderweg het eerste lammetje gezien, 10 minuten oud. Na drie spannende berg-passen: Daar!!!
Groot, imposant, muur er omheen, erbuiten de gebruikelijke hutjes en gers, lelijk, maar in Mongolië onvermijdelijk. Volgens de folder met 300 'resident-monks', en altijd druk. Helaas, er waren er maar drie, en alle tempels waren op slot.... En in 1993 geheel gerestaureerd, maar dat kan wel weer opnieuw. Nonchalance, en geldgebrek, breken overal door de verf, van binnen en van buiten.
Het belangrijkste voor mij was de schrijn van Zanabazar, de grootste kunstenaar die Mongolië heeft gekend. Die rond 1750-1800 zo'n beetje in zijn eentje de buddhistische iconografie van Mongolië heeft gedefinieerd. Prachtige beelden, in brons, van alle Tara's, boddisatva's, en zo meer. En de vele tanka's die hij heeft geschilderd, waanzinnig. Zijn werk geldt nog steeds als standaard van kwaliteit, en wordt met veel vlijt gekopieerd. Helaas sneuvelt daarbij altijd de kwaliteit.
En daarom wou ik naar zijn tombe, om iets te bidden voor dit land van piraten en boeven.
Iets met kwaliteit, en toewijding. Pas na het betalen van een paar voor-ons-te-lezen-boeken door de monnik die we daar in een kleine ger vonden, was hij bereid om met een bos sleutels de diverse tempels van slot te doen. Tot mijn teleurstelling was de nonchalance ook hier doorgedrongen tot in het binnenste. Ons reisgezelschap bestond uit mijzelf, Miss B, haar dochter O, oudste zus-van-Miss B, en chauffeur Otko. Eerst zou zus-van niet mee, want die lag weer in het ziekenhuis, voor Chemo-kuur, maar de medicijnen waren niet aangekomen, dus werd ze weer naar huis gestuurd. Mee, die meid! Dat is dus de oudste zus van Miss B, die heeft het toch al niet zo makkelijk. Man is aan de drank, ontslagen als Trolley-bus-chauffeur, en dan vier kinderen. Vader slaat moeder, de oudste zoon is het huis ontvlucht, en laatst opgepakt voor zakkenrollen. Mooi he, romantisch, traditioneel, welcome to Mongolië! Baarmoederhalskanker, vorige maand helemaal leeggehaald, maar toch uitzaaingen. Eigenlijk opgegeven, maar nu lapt de hele familie toch nog voor een serie van 6 Chemo-kuren, over evenzoveel maanden. Ze had haar haar al afgeknipt, dus zit de hele tijd met een muts op. Een mooie gelegenheid om een laatste bezoek af te leggen, oudste neef en oudste nicht. Na de tempel karren we door naar Erdenet, en geraken in het donker in de stad. 8 hoog, zonder lift, daar woont neef. Gezellig, er staat weer die tafel, met twee schalen, wit en zwart eten, en een fles wodka...
(Knip en plak maar weer een stuk tekst uit een oudere FiM over wodka en eten)
Door de vele frisse lucht zijn we gezond moe, en vallen op een foutonnetje op de grond in slaap.
's Morgens vroeg op, en naar de houtdrogerij. Die drogerij is cruciaal in de volgende stap van het goeie-Ger-maken in Mongolië, want zonder het juiste gedroogde hout kan je niks. Na de ervaringen met Ger-tereg, heb ik een nieuw plan bedacht: In oktober, meteen na de eerste nachtvorst, hout zagen, laten drogen, Gers er van maken, en in Januari die container langs Singapore versturen.
(zee-containers gaan via Singapore, op de evenaar, en daar is het zomers zo heet dat alles in die container gekookt wordt) Alleen in Januari moet dat meevallen, en heb je kans dat het hout een beetje in orde in EU aankomt.
"Zandan Kombinat", zoals het heet, is een reliek uit het Socialistische tijdperk, een mega-bedrijf.
We hebben al telefonisch contact gehad, en ik wel met ze werken, als ik een kleine inspectie van het bedrijf mag maken. Ik wil een beetje begrijpen hoe ze werken, zodat er niet van die vervelende communicatie-problemen ontstaan. Dat vinden ze raar, hout drogen is toch gewoon hout drogen? maar ik zeg: ja, maar ger-maken is ook niet zomaar ger maken, dat weet ik nu wel.
Na enig zoeken en vragen vinden we het, maar het ziet er niet bepaald druk uit. Een hout-drogerij kan je vanaf een kilometer zien, daar liggen overal mega-stapels hout omheen. Blijkt dus, dat dat in Mongolië anders gaat, alles is binnen in een grote hal, met tientallen ventilatoren er bovenop.. Makes sense, buiten zijn de condities voor het drogen niet controleerbaar. We worden staande gehouden door een man, die ons weg gaat sturen, maar nee, hij blijkt een oude vriend van de chauffeur. Typisch Mongolië, iedereen kent wel iemand ergens anders. Dus wij die grote hal in: he-le-maal LEEG! Geen splinter hout te zien, laat staan allemaal kamertjes en hokken waar dat hout dan in gedroogd wordt. Onze aanhouder gaat op zoek naar de man die we aan de telefoon hadden, en komt even later terug, met onze man, mr Jamsrantjav. (Ja, probeer dat maar eens uit te spreken!)
Na een kort onderhoud, waarbij Miss B tolkt, dondert het zoveelste plan in elkaar:
Ze zijn bezig de hele fabriek om te bouwen, de oude Russische techniek was niet betrouwbaar meer, en ze gaan nu alles met Duitse techniek weer opzetten. De hele fabriek in eens. En dat gaat tot oktober/november duren. Hout drogen is een winter-klus, in de zomer droogt niemand hout, dat gaat dan vanzelf, en winter-hout is sowieso beter vanwege het sap dat dan niet in de stam maar in de bast zit... En oktober/november 2007 is veel te laat om die container nog voor Januari langs Singapore te jagen. En dit was dus de enige, de laatste houtdrogerij van Mongolië.... Wat mij betreft is hiermee de laatste hoop op betere Ger voor een paar jaar uitgesteld.

Waar moet het heen met dit land?
Wie doet het licht uit?

Morgen gaat Miss B met de trein naar Bejing.
Dan ben ik weer vrijgezel, maar dan nu met de zorg voor een dochter van 17 die naar school moet, met de verkeerde vriendjes thuiskomt, en veel te veel geld uitgeeft aan onzinnige dingen...

Ondertussen zit ik hier in de Nayra, omringd door leuke meiden, Mongools en Amerikaans, en vermaak me best!

De Groeten, froit
Froit-in-Mongolië, deel 14
12/3/2007
Goeie maandagmorgen allemaal!

vandaag een echte INLEIDING:
Loop je over straat, sjaal hoog om de oren, handen diep in de zakken, goed kijkend waar je je voeten zet, niet uitglijden!Je went er aan, die kou. Het is op sommige plekken stikke-donker, en dat went niet zo makkelijk. De kortste weg van Nayra naar huis is dwars door een huizenblok, een beetje slinger-de-slanger, een doolhof tussen de illegaal erin geplempte gebouwen door. Je loopt over minstens zeven soorten plaveisel: spiegelglad asfalt, slecht asfalt, stoeptegels, siertegels, klinkers, betonbanen, en natuursteen in twee gradaties van gladheid. En drie soorten ongeplaveide paadjes, gladdig, kuilig, en grinderig (ontbrekend asfalt). Dat stoepranden op dezelfde hoogte horen te zitten als de stoep is hier niet bekend. Er zijn vijf soorten tuin-hekjes, beton, hout of ijzer, hoog en laag, in verschillende stadia van kapot of scheef, waar je over kan struikelen. Er zijn dertig riool-putten waar de deksels van weg kunnen zijn, of op scherp liggen. En/of die tot twintig centimeter boven de omringende grond uitsteken, of er juist in verzakt zijn. En een paar waterleidingen over de grond, van de school naar de school-tuin, optimisten! En betonblokken tegen het sluip-verkeer, alsof het verkeer hier ooit wat anders doet dan sluipen. De maximum snelheid op de meter is hier echt een theoretisch gegeven. Dit alles met vier soorten ijs er op: geen ijs, dan heb je mazzel, rulle bevroren sneeuw, goed op te lopen als je je hakken er stevig in stampt, aangestampte bevroren sneeuw, ietsje harder, maar kleeft nog aan de voet, kan je voorzichtig op lopen, en grijs-ijs, het gladste wat je ooit in je leven gezien hebt, alleen schuifelend te nemen. En dat ijs/sneeuw volgt natuurlijk de ondergrond, dus is ook wel eens akelig scheef. En dan heb je nog de sneeuw-hopen, die van de vorige opruim-actie overzijn. D'r is een plekje van tien bij tien meter waar dit allemaal tegelijkertijd voorkomt!!! (voor de kenners: ga bij de voetgangerstunnel onder Enkhtaivn het kleine straatje noordwaarts, en kijk aan de achterkant van het woonblok goed uit: je bent er!!!!) En alles is iedere dag weer anders, maar zelden beter. Iedere stap is een gok, het kan de laatste zijn. Met vijf jaar-lonen aan laptop over je schouder, een godsgeschenk, ik zou niet weten of ik zonder m'n trouwe appeltje niet stapelgek geworden zou zijn hier. En overal lopen guur uitziende types, in het donker...
Brrr, Welcome to Mongolia!!!
D'r was een ploeg, zo te zien studenten, aan het werk met stoot-ijzers, en vegers, op de stoep van Seoel-Street. Ik vraag aan Miss B hoe en wat. D'r is zeker een oude dame gevallen, en die heeft wat gebroken, en dan stuurt de stad een directieve aan de dichtstbijzijnde school, en die stuurt de studenten er op af. Als het kalf verdronken is dus. Op een morgen had het weer es gesneeuwd, en rondom de State-Department-Store was geen spatje sneeuw te zien. Kom ik bij Rik en Tseren op de koffie, vraag ik hoe ze dat regelen: een deal met die-van-boven? Nee, zegt Rik, vanmorgen om negen uur ging de winkel niet open, want het voltallige personeel (moeten er driehonderd zijn schat ik) was aan het vegen. Uhmm, wat kost een (elektrisch?) veegmachientje?
We wonen hier dus in die kelder, met z'n allen. Er zijn zes kamers, twee douches, en twee plee's
Er is een hoop contact onderling, het heeft wel iets weg van een studentenhuis. Onze Tv-met DVD-speler wordt wel drie keer per dag door de gang gesleept, het voedingssnoer van de waterkoker is ook steeds zoek, en shampoo en pleepapier zijn zo'n beetje gemeenschappelijk bezit. Gezellig, als je tegen bezoek op de raarste momenten kan. Er is een hoop verloop in de groep bewoners, mede omdat het zo duur is, maar assimileren van nieuwkomers gaat snel. We hebben nu plotseling een heuse politieman (120 kg schoon aan de haak) als buurman, met zijn vriendin (misschien 55 kg?).
En dan der is die hospita. Ze woont in het appartement op de bel-etage. Een teringwijf, sorry dat ik het zeg. Kijk, dat wij met z'n allen (elf schat ik) de studie van haar zoon/kleinzoon in Amerika of god-weet-waar betalen, ok, daar hebben we voor gekozen. Samen hoesten we 700 dollar per maand op, twee maandlonen van een schoolmeester. Die hele investering om van deze kelder-boxen een woongroep te maken is nooit zoveel geweest als wat het in één maand aan huur opbrengt. Maar dat ze drie keer per dag schreeuwend in de rondte loopt in ONS domein, daar kan ik niet tegen. Dan vind ze weer dat de plee's schoon moeten worden gemaakt, of de douches, of dat ik meer moet betalen omdat ik buitenlander ben, dat het licht in de plee aan is, het is altijd wat. En ze is zo lang van stof!
En dan de sloten-kwestie: Die plee's en douches hebben sloten, natuurlijk, in wat wij glazen deuren noemen. Tuindeuren zijn het geweest, of zoiets. Op maat gemaakt met twee latjes links en rechts er tegenaan. En daar dan heel provisorisch een gordijntje voor. Met sloten zoals bij ons op de voordeur, zonder klink aan de buitenkant, dagschoot, zoals dat officieel heet. Eenmaal in het slot, is op slot. Alleen van binnen te openen. Geen grendel die alleen van binnen open en dicht kan. Dus moet je voor plee en douche altijd 'het sleutelbosje' meenemen (en het pleepapier gaan zoeken).
Een beetje op een kier laten staan kan natuurlijk, hoef je de volgende keer geen sleutel mee te nemen, maar dan komt ZIJ weer, en zitten alle deuren weer in het slot. Ik bedoel, we kunnen toch zelf wel bepalen wanneer de plee's en de gang schoon moeten worden gemaakt, en door wie, en hoe we dat regelen met die sloten? We wonen hier achter twee deuren met sloten, de buitendeur, en de kelderdeur. Voor wie moeten die plee's altijd op slot? Waar bemoeit dat wijf zich mee? Als ik hier de huurwetgeving zou kennen, en die leek en beetje op de Nederlandse, dan kwam ze nooit meer die keldertrap af zonder huiszoekingsbevel. Dat kleine beetje privacy achter onze kamerdeur moet als goud beschermd worden, maar dat wil er bij haar niet in. Grrrr, hospita-bloed wil ik zien!!!
En dan nog de kwestie MissB / dochter O:
Ze is weg, naar Hong Kong. Voor minstens drie maanden. En ze is met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid in verwachting. (ik mag het tegen niemand zeggen, ook niet tegen jullie, maar drie weken overtijd is toch wel iets om over na te denken) En dochterlief is hier, in UB.
Even opfrissen: dochter O is zeventien, heeft de eerste zes jaar bij mams en paps gewoond, toen paps dood, Miss B weg, en O naar Oma. Vijf jaar later begint oma te kwakkelen, en O naar Tante, en later ook even naar Oom-Erdenet. Als O 15 is komt Miss B terug naar UB, en stuurt O naar kostschool in Beijing. Lange vakanties is ze in UB. Als die twee bij elkaar zijn is het net twee rollen plakband in de war, tjeezus wat kleven die. Van die kostschool is ze twee maanden geleden naar huis gestuurd, nadat ze het zoontje van de (Chinese) directeur met één klap het ziekenhuis in geslagen had. Mongolen mogen Chinezen niet slaan, andersom blijkbaar wel. Schoolgeld weg, net als kans op diploma. Al die tijd heeft Miss O allen maar gewerkt om haar oogappeltje de best mogelijke opleidingen te bezorgen. Nu dwaalt O een beetje verloren rond in UB, zonder werk of school.
Al haar leeftijds-genootjes zijn druk bezig met het nu en de toekomst, zij niet. Zit ik als babysit mee opgescheept Ze was vorig jaar zomer helemaal in de ban van de Mormonen hier, iedere week naar de kerk, en thuis ook nog catechese door twee aller-charmantste Amerikaanse jongens, die Mongools-mormoons (s)preken. En ze had net (pril-pril) haar eerste vriendje. Nu kan je van de mormonen zeggen wat je wilt, ze houden wel de jeugd van de straat. Maar door dat eerste vriendje, en die ramp in Beijing, is ze nooit meer ter kerke gegaan. Vriendje was volgens Moeder B fout, had grappige piercings in z'n onderlip, ik vond het wel een geinig joch. Maar Miss B was heel duidelijk: hij er uit, of jij. O heeft drie dagen gesputterd, en toen doorgebeten. Vier dagen later was de zielenpijn voorbij. Nu zit ik hier te babysitten op een lekker ding van net 17, die ik van moeders precies 1000 tugrik per dag moet geven (67 eurocent!), om eten van te kopen. Ze moet thuis slapen, en voor zichzelf en mij koken, en ook voor de oudere zus die in de chemo ligt, als de familie daar om vraagt. Kleren wassen doet ze in de douche-bak, koken op één elektrische pit. Volgende week begint ze aan een cursus Engels, dagschool, tot aan de zomer, dan komt Miss B even terug.
En ik-en-Miss-B-en-het-nageslacht?
Net zoals de koers van die ene spermatozoïde ondoorgrondelijk is, zo zie ik mijn eigen leven. En zij wil een baby zonder vader, helemaal voor haar alleen. Na die dooie echtgenoot heeft ze nooit meer aan een man gedacht. Hij was ook geen lieverdje. Ze zegt dat ze geen traan gelaten heeft toen ze hem in het ziekenhuis mocht gaan bekijken. Verkeersagent, platgereden. Die kinderwens respecteer ik, en daar heb ik haar bij geholpen. En dat was leuk, en lekker, en heel goed voor mijn ego. Ze is bang dat ik me ooit aan dat kind zal hechten, en het zal proberen te ontvreemden, dus heeft ze allerlei plannen om voor mij onvindbaar te worden. En daar heeft ze ook heel begrijpelijke redenen voor.
Een vriendin van haar kreeg een kind van een passerende Fransoos. Die man kwam er pas achter dat ie vader was, toen die baby al twee jaar oud was. Hij komt weer eens in Mongolië, herkend zijn eigen ogen, en zijn vadergevoelens worden wakker. Die heeft toen de moeder onbekwaam laten verklaren, dat kind geadopteerd, en dat woont nu in La Douce, bij zijn vrouw en andere kinderen.
En die moeder in Mongolië droomt nog iedere nacht van haar eerstgeborene. Enerzijds is de ouderliefde hier net zoals overal in de wereld, je kind is je alles, anderzijds is het leven hier zo onvoorspelbaar (lees: vol ongelukken), dat een kinderleven niet zo veel waard is. Het blijft een gok op de toekomst. Ik leg me erbij neer, het is niet anders.
En nog even ecologisch gezien, als ik me dan toch nog eens vermenigvuldig, dan beter hier:
Een kind geboren in het rijke westen zal in zijn/haar leven een enorme ecologische impact hebben.
Alleen al de directe kosten voor de ouders van een kind in NL tot zijn/haar 18-de worden geschat op 2- tot 500.000 euro. Dat is eigenlijk allemaal fossiele energie, verstopt in eten, transport, en opleiding (en Intertoys). Staat gelijk aan zoveel ton CO2-uitstoot, modern gezegd. En dat gaat 70 jaar door.
Tel gewoon alle inkomens over die 70 jaar bij elkaar op, en koop daar benzine voor: ongeveer ANDERHALF MILJOEN LITER!! Dat is 10 voetbalvelden 33 meter hoog!! Of de allergrootste olietanker helemaal vol, HELEMAAL VOOR JOU ALLEEN!!! En dat dat kind kan dan wel lid worden van Greenpeace, en WWF, en op de barricaden gaat voor een betere wereld, doet aan die uitstoot niets af. En het stomme is, je kan er zo weinig aan doen. Een kind in 'de derde wereld' veroorzaakt slechts een fractie van die uitstoot, door de relatieve armoede, en de lagere levensverwachting.
Op internet zit ik altijd kranten te lezen, en daar is ook een aardige column van ene 'Ethan' te vinden. Vader van drie kinderen, en dus schuldig aan gigantische hoeveelheden CO2-uitstoot tot ver in de toekomst. Hij beantwoord vragen van lezers, over 'hoe nu, wat dan?' Kijk maar es op <www.spiked-online.com>. 'Ask Ethan' heet het.
En nu we het toch over ecologie hebben, nog maar even wat slecht nieuws uit Mongolalia: Op ons uitstapje naar Erdenet reden we door de mooiste besneeuwde landschappen. Mijn ogen hadden een feestdag! Mijn vaders laatste woorden die ik me herinner, waren: Blijf kijken, jongen, blijf kijken! En dat doe ik, met veel plezier. Wat meteen opvalt in de bergen is de gele schijn die over de sneeuw lijkt te zweven: dat zijn de vergeelde bloem-stengels van het gras, die door de sneeuw steken. Maar er zijn ook stukken, in geometrische vormen, die helemaal wit zijn: daar is het gras kort voor de winter gemaaid, en als hooibalen verkocht aan boeren in de verstedelijkte gebieden. Mooi idee zou je zeggen, als er toch gras staat wat niet opgegeten wordt, maak er dan hooi van. Maar ecologisch is er iets helemaal mis:
In die gebieden waar we doorheen reden, zijn ook enorme landbouw-projecten, nog van voor het kapitalisme. Sommige zijn ineengestort, anderen hebben het gered. Aardappels en graan. Mooi, landbouw is productie, is investeringen, is toekomst. Staats-gecontroleerde mineralen-huishouding, internationale NGO's die de boel bestuderen en in de gaten houden. Maar nu zijn al die bedrijven opgesplitst, en de machinerie is als eerste geprivatiseerd. Bij ons heet dat 'loonbedrijf', waar je als boer een combine, of maaier, of ploeg kan huren, inclusief chauffeur.
Bij ons wordt het hooi van het veld ook verkocht, maar de mest die daarvan komt, gaat weer terug op het land. Op die manier is de mineralen-kringloop gelsoten. Hier is dat niet zo, weg is weg, en vanuit de stad gaat er alleen brandstof en plastic naar het platteland. Die rest-mineralen van dat hooi belanden uiteindelijk allemaal in de naar schatting 200.000 beerputten van Ulan Bataar en Erdenet.
Wat gebeurt er eigenlijk?;

Ieder gebied in de buurt van een stad levert zijn overproductie aan die stad, dat is altijd al zo geweest.
Eerst wordt zo'n gebied op dagreis van de stad overbevolkt, het vee gaat het bos in, en dan gaat het bos er aan, boompje voor boompje, maar onverbiddelijk. Wat er nu nog aan bosjes staat, is leeggeplunderd: overal stompen van de dikkere bomen, tussen de jonge opschoot die geen kans maakt tegen die vele grazende bekjes. Dan komt er tijdelijk een hoop weidegrond vrij, en de welvaart stijgt. Het kopen vanuit de stad van de ontbrekende brandstof wordt daardoor haalbaar De verbeterde transport-mogelijkheden maken de mensen 'hebberig', de welvaartswens stijgt nog meer. Jeugd vertrekt naar de stad, naar school en disco, en de ouderen volgen op krukken. Binnen één generatie is het gebied weer ontvolkt. Alleen die grote landbouwprojecten, en die loon-bedrijfjes met drie grasmaaiers en een hooibalen-pers blijven over. Dus dat gras groeit daar voor jan-joker. En die jongens met die combines kunnen zelf beslissen wat en waar ze maaien. Vrije tijd zat, het landbouw-seizoen is kort, en daarna is er de herfst, en de winter. Hup, die maaier er over heen, en daar gaat weer een Mitshubishi Porter naar UB, voor wat extra inkomen. Mooi toch, is vooruitgang, en gras, ach gras groeit toch ieder jaar weer opnieuw? Niet dus, dat gras komt niet zomaar weer terug: de eerste jaren nog wel, maar dat kan je niet lang volhouden. Waar is de mest van de beesten die tot nu toe het gras aten gebleven? Mineralen zijn mineralen, die komen niet uit de lucht vallen (behalve de zwavel in de smog in UB dan). Eigenlijk is hier eerst het bos gestolen, en nu gaat het gras hetzelfde lot tegemoet. Met zo'n Chinese grasmaaier-combine kom je in één dag een heel eind op zo'n glooiende helling. De ontbossing is in Mongolië bijna af, de ontgrassing zal niet lang op zich laten wachten...
Jullie lezers hebben (bijna) allemaal zo'n mooie groene heuvel als desktop, op froit.nl staat een iets realistischer versie: <www.froit.nl/windows-mongolia.jpg>
Bos houdt water vast, dat weten zelfs wij in NL, en gras doet dat ook, zij het in mindere mate. En allebei houden ze de humus-laag vast, de levende, biologisch actieve bovenlaag van de grond. En bos houdt ook temperatuur vast, dat water in (de bomenin-) het bos is een soort buffer, in de schaduw. En gras doet dat ook, maar weer in mindere mate. Bos is donker, en absorbeert dus meer zonlicht dan gras. Boven gras meer thermiek, zeiden we vroeger in de model-zweverij. Extremisering van het lokale klimaat is het gevolg, en dat bovenop de algemene opwarming van de aarde, dat gaat de goeie kant op, als je van woestijn houdt. Nou nou, dat was weer genoeg slecht nieuws, nu weer wat leuks:
Zondag ben ik er weer even tussenuit geweest. Naar 'Bert', een hollander die hier woont, maar door zijn ongrijpbaarheid bijna mythische proporties had aangenomen. Wat is er zo speciaal aan Bert? Hij heeft een Mongoolse vrouw, en twee kinderen, maar dat is het niet. Bert woont in een Ger, en boert, met koeien, varkens, en paarden, een stuk buiten de stad. Bert maakt kaas, Hollandse kaas, die steeds bij Tseren op tafel staat. Dat is wel speciaal, toch?
De meest oostelijke Nederlander in een Ger, waar wij NMH de meest westelijke Gers bewonen.
Daar moest ik heen, maar hoe, en waar zittie precies? Bert flitst twee keer per week naar UB, met kaas, en kwark, en zo. Maar heeft altijd haast, een boer is altijd druk. Diverse keren was ik in de stad, en heb ik hem net gemist. Dus nu op uitnodiging van Rik met een auto van Tseren Tours er heen.
Blijken we daar dat weekend met die kippetjes drie kilometer vandaan geweest te zijn. Maar Bert heeft het goed uitgezocht, waar hij zijn kampje heeft komt geen toerist. Je moet de rivier door, die daar uit vele kleine stroompjes bestaat, en 's zomers is dat bijna ondoenlijk voor toeristen. Nu was dat geen probleem, bevroren asfalt, of bevroren water, het is allebei glad. Ze hebben daar een 5-muurse, met drie lagen vilt, en een voor-uitbouwtje, wat schuren en een garage, een omheining, en verder niks. Geen stromend water, geen stroom, alleen twee zonnepaneeltjes voor een lamp, en om het mobieltje te laden, wat daar geen bereik heeft. Bij onze binnenkomst zit hij tot z'n ellebogen in een vat wrongel, de eerste nieuwe kaas van dit seizoen gaat net in de stolp. We hebben vier uur heerlijk zitten bomen, over Nl-in-Mongolië, gers, kaas, het leven in een ger in NL, en in Mongolië, vuurtje stoken onder de auto 's morgens, en van alles. Hij blijkt een kennis van Bertje, Aja, Dirk, en nog een rits luitjes uit Amsterdam die ik ken. De wereld is klein. We hebben natuurlijk ook ruim van alle soorten kaas geproefd, en zijn eega serveert uiteindelijk huis-gemaakte erwtensoep!!! Als we weer buiten staan om in de auto te stappen kijken we nog es goed om ons heen: Het is maar goed dat niet veel Nederlanders dit weten, er zouden er veel te veel komen!

Nou, voor de maandagochtend wel weer genoeg geneuzeld,
tot donderdag, de laatste FiM-uit mongolie zelf

Froit

Ulan Bataar, winter 2006/2007

Froit-in-Mongolië, deel 15

16/3/2007

De eerste klap is een daalder waard, en de laatste loodjes wegen het zwaarst...

Jaja, we weten ze wel uit de mouw te schudden! En anders bedenken we wel een nieuwe, want als het niet gaat zoals het moet, dan moet het maar zoals het gaat... Problemen heb je alleen tussen geboren worden en doodgaan. Dat geboren worden, daar kunnen we niets aan doen, en dat doodgaan moet wel succesvol gebeuren, maar daar schijnt tot nu toe iedereen in te slagen. De schijnbare problemen die zich tussen die twee monumentale gebeurtenissen voordoen zijn precies dat, schijnbaar, subjectief. Eigenlijk zijn er dus geen problemen, behalve als je ze wilt zien. En daar ben ik klaar mee. Ik wil naar NL, weg uit dit gekke kloteland, naar telefoons die het doen, winkels die hebben wat ze zeggen, waar geen Pakhqoui, Mittqoui, Chattqoui, en Bolokhqoui bestaan.
Vanmorgen in de werkplaats weer een typerend voorval:
Weet je wat een band-schuurmachine is? Dat is een brede band schuurpapier, eigenlijk schuurlinnen, dat door een sterke elektromotor om twee rollen in de rondte wordt aangedreven. Als er ergens veel te schuren valt, zoals hier, een probaat middel om iets even te vlakken. En met de zagen die ze hier gebruiken, dagelijks aan het werk. Dus die band loopt over twee rollen, en daartussen over een glij-plaat, een stuk sintel-teflon, zodat je lekker kan drukken, en hij toch niet gaat slippen op de rollen. Die schuurband verslijt na enige tijd, en die kan je snel wisselen. Die banden kan je overal ter wereld bij-kopen. Wij van Nooitmeerhaast kennen dit. Die glij-plaat verslijt ook, maar lang niet zo snel als die banden. Die kan je dus niet overal ter wereld vinden, glijplaat = Pakhquoi! Wij van Nooitmeerhaast kennen dit ook. Bij Ger-Tereg schuren ze al een tijdje met een stukje motorkap-Hyundai d'r op, gaat ook. Maar dan slijt dat ijzer ook weer door, en dan moet er weer een nieuw plaatje gevonden worden... Vanmorgen komt die jongen met die schuurmachine binnen, en dat plaatje in z'n hand..
En geen Hyundai in de buurt die een stukje motorkap kan missen. En wat doe je dan? Mittqoui!
Wij van Nooitmeerhaast hebben ooit ontdekt, dat een oude schuurband, die niet meer schuurt, binnenstebuiten er onder gelegd, perfect functioneert. Door het vele gebruik is zo'n band spiegelglad geworden aan de binnenkant. Dus ik doe het voor, band knippen, gaatjes er in, plaatje erop, schroefjes er in, klaar. En die knul weer fijn aan het schuren. Tot zover alles kits, leren kun je alles.
Een uur later kom ik weer es langs, hij fijn aan het schuren, onderleg-band doet het prima.
Maar dan breekt mijn klomp: wat zien ik? Zo'n bandschuurmachine schuurt als de beste, en produceert daarmee een hoop stof. Daarom zit er aan de achterkant een tuut, waar dat stof uit wordt geblazen, en waar je een stofzak, of een afzuiger aan kan maken. Schoon werken, ARBO, veiligheid, enz. Dat weet die gast ook, en die heeft er een zak aan geknutseld: Dat scheelt stof, denkt hij, en dat heeft ie eens op de TV gezien. Jawel, MAAR NIET MET EEN PLASTIC ZAK, OEN!!! Ik heb meewarig mijn hoofd geschud, 'hij doet het prima, hé?' Ik geef het op. Tegen zoveel onkunde ben ik niet bestand. Ik laat het maar zo.
Over die gladde stoepen waar ik de vorige keer over schreef, daar was ik nog wat vergeten:
Als de boel lekker glad is aangetrapt, en het sneeuwt weer, dan krijg je bovenop dat ijs een losliggende laag stuifsneeuw. Die heeft weer geheel eigen uitglij-eigenschappen, maar die zijn met geen pen te beschrijven, die moet je ervaren. Ik ben er een groot voorstander om Mongolië ook in de winter op de toeristen-kaart te zetten: Altijd blauwe luchten, lekker fris in de morgen, mooi vergezichten, lekker hobbelen in een busje, paardrijden met de nomaden, warmwaterbronen, bidden met de monniken, de hele reutemeteut. Die smog in UB daar wen je wel aan, net als aan de kou, echt, het valt me reuze mee. Vandaag weer de hele dag buiten geweest, container geladen.
Dubbele broeken, dubbele sokken, een goeie kameel-haren trui over een t-shirt, en een vette jas.
En niet te vergeten mijn Wintervuurplaats-sjaal. Ik heb het niet koud gehad. Nou ja, toen ik daarna in de Nayra op het www-web kroop had ik wel even het idee dat ik het koud gehad had, maar live, midden in de gebeurtenissen, helemaal niet. Je moet gewoon aan de gang blijven, dat is het.
En aan de gang waren we vandaag:
Smorreges naar de Ger-Tereg werkplaats, twee pick-upjes volgeladen, en in konvooi 15 km naar de container-terminal. (Ulan Bataar is een uitgestrekte stad, ruimte is hier goedkoop). Uitladen in de container, die door meneer Telenged was klaargezet, en weer terug. En weer volladen, en door het drukke middaguur weer naar de terminal, en weer uitladen, en weer terug, etc. We hebben 967 Unen door de handen gehad, 10 deurposten, twintig Bagan, en twintig hannen. En eindeloze hoeveelheden vilt, ik ben de tel kwijt, maar volgens de papiertjes die zij en wij bijhouden klopt het. Nog even langs de markt gescheurd om de bestelde storm-touwen op te halen, wat geinige complicaties had:
Voor de Gerren die naar NL gaan gebruiken we geen originele paarde-haren touwen, mar synthetisch band. Dat hadden we al gevonden, en laten bezorgen, 2100 mtr totaal. Maar voor de storm-touwen, midden in de Ger, is er geen bezwaar tegen paardenhaar, dus waren we naar de markt om te kijken wat er was. Het leukst lachende meiske kozen we uit als NMH-leverancier. Twee verschillende soorten waren er, twee-kleurig gedraaid, en rood omstikt met velours. Geen van beiden wat ik wou, dus hebben we besteld: twee-kleurig paardenhaar, voor de helft rood omstikt, maar met een beter stofje. Morgen klaar. Dus terwijl die twee volgeladen pick-upjes zwoegend onderweg zijn naar de container, scheuren Sukh en ik met de Mercedes naar de Narartuul-Zach, de grote markt. Met slippende wielen glijden we meters door over het ijs op de parkeerplaats, en keilen bijna en oud vrouwtje dat Soetetse verkoopt omver. Hij blijft in de auto, en ik ren (200 Tugrikken in de vuist geklemd voor de toegang) naar de poort. Die poort is het spectaculairste onderdeel van de markt.
Omdat er toegang geheven wordt, maar voor de hele dag, is er een continue opstopping, van mensen van binnen die even naar buiten willen, om te checken wat het daar kost, en omgekeerd. Op het smalste punt staan twee matrones van 100 kg, die de toegang innen, en je een minuscuul toegangsbewijsje geven. En dan die jongens met de karretjes (vandaag geen ijs, dus geen sleetjes), die vol er uit, en leeg er weer in willen. Met een professionele sliding glij ik tussen de karretjes voor de poort door, de tugrikken als estafette stokje omhoog. Zij grijpt, ik laat los, en wordt als een teruggezette vis de markt in getorpedeerd. Bij de kraam gekomen, Is dit wel de goeie? ja, maar geen meisje, Pakhqoui! Wel godverdomme, over de telefoon zei ze dat ze er de hele dag zou zijn! De buurman die waarneemt wil wel helpen, maar hoe leg ik uit dat ik iets besteld heb bij deze kraam, en dat alleen dat meiske van onze deal weet. Ik zoeken in mijn camera, daar had ik een foto van haar koppie in, maar dus helaas gedeletet. Ik sta paf, zo gezegd. En die twee pick-upjes zijn onderweg, die staan straks op orders te wachten. Ok, noodgeval, bel de tolk! Sukhe neemt op, en legt aan de waarnemer uit hoe het zit. Dan belt hij het meiske, die zit dus blijkbaar ergens Booz te eten. Ondertussen hebben de waarnemer en ik een plastic tasje gevonden, met het bestelde er in! Dan bel ik Sukhe weer, en ze moet er nog zeven opeten, dus het kan wel even duren. Dan gaat de telefoon van de waarnemer, en het is zij! Ze instrueert hem waar en wat, en hoeveel. Ik betaal, en wegwezen maar weer. (dit alles voor 20.000 tugrik, dus 13 euro) Met een plastic zakje waarvan de handvatten meteen uitscheuren onder de arm waag ik de geboorte-tunnel van de poort, en Sukh komt voorrijden.
In de auto, deuren op slot, ramen dicht, voel ik me veilig, en steek een verse Altan Avchiss (Goudblad) op. Één pakje Altan Avchiss kost 350 tugrikken, ongeveer 21 eurocent. Kijk, dat maakt roken weer leuk. Als ik er toch aan doodga, waarom dan meer er aan uitgeven dan hoogst-noodzakelijk, toch?


15-03-2007
Ik weet niet of ik nu een grens ga overschrijden, maar ik doe het toch, omdat enigen van jullie, mijn trouwe lezers (jullie commentaar houdt me gaande) hun lofzangen uitten, toen het wat persoonlijker werd: Kan je je nog dit gevoel herinneren: Toen je voor het eerst met een nieuwe partner vree, en puntje kwam bij paaltje, en dat je euforisch dacht: 'hij zit er in! Dat alle spanning van het sjanzen en versieren, de voorzichtigheid, de onzekerheid, dat dat alles van je afgleed... Dat gevoel? Nou, ik wel, en vandaag om 6 uur had ik dat weer, maar nu voor het eerst van mijn leven met een container, toch iets heel anders dan een vrouw, maar toch: Het zit er in!!! Joepie, alles! Het is wel niet helemaal af, en ook niet helemaal zoals ik het wou, maar HET ZIT ER IN!!! En er is nog een beetje ruimte over. Ik kan dus rekenen, dat blijkt. De Mongoolse Ger-bouwers hadden verschillende malen met het hoofd geschut: dat wordt nooit wat, 11 Ger in één container, en alleen Tsogo, de chef-timmerman vertrouwde me: Het Gaat Er In. Terwijl ik als rat/geit door de container kruip, gooien de mannen hannen, bagan, stukken vilt, en van alles wat naar binnen. Grappige spraakverwarringen, overleg met handen en potloodjes, zus en niet zo, duwen, aanstampen. Sukhe staat ongeveer de hele dag met de telefoon aan zijn oor, want Ger-Tereg heeft de zoveelste blunder begaan, de papieren zijn niet in orde. De contracten moeten helemaal opnieuw, en dus ook de paklijsten, en de invoer-fakturen.
Ze, Padma, 'mevrouw Ger-Tereg, wou de Ger voor minder op de rekening zetten, om in Mongolie inkomsten-belasting te sparen, maar dat gaat dus mooi niet door. De transporteur die wij uitgekozen hebben blijkt on-omkoopbaar, en daar had ze niet op gerekend. (maar ik wel!). Ze zoekt het maar uit, die Padma. De douane wilde de papieren al voor we begonnen hebben, maar dat lukt haar dus niet. Toen zeien ze, begin maar vast, die zending is simpel genoeg, hout en vilt. Als de container weer leeg moet voor de Douane, 'dan willen ze de achterwand zien', is dat haar probleem, en alles er weer in stoppen zodat er niks overblijft... Sorry, staat in het contract, prijs inclusief het verzorgen van de papieren.
Het is met pijn in het hart dat ik het zeggen moet, maar dit is misschien wel de laatste FIM...
Volgens het strakke vier-daagse schema dat ik aanhoudt lig ik dinsdag 20 Maart te jet-laggen in NL.
Zondagmorgen hier vlieg ik naar Moskou, daar zijn we dan 's middags 1 uur, en weer 's middags 2 uur stap ik in Berlijn door de Schengen-douane. Ik heb daar twee/drie uurtjes om even te wennen aan Europa, en ga in het nieuwe Bahnhof-Zoo koffie drinken met Anja, die ik nog van de vorige zomer hier ken.
Om vijf uur gaat de trein naar Amsterdam-Centraal,
en komt er een einde aan dit verhaal..

Tja, dat was het dan...

Grt Froit,
vanuit Mongolië.

Ulan Bataar, winter 2006/2007
Froit-in-Mongolië, deel 16, de (eerste?) toegift
20/3/2007

Ok dan, op veler verzoek, nog ééntje dan, om het mooi af te ronden:

Of ik het nog es zou doen, in de winter naar Mongolië? Ja, graag: ondanks alle ge-emmer en problemen, toch wel. Er is ook heel veel positiefs aan de winter in de koudste hoofdstad ter wereld; het is altijd zonnig, mooie blauwe luchten, altijd droog en fris. Het regent nooit, er is geen modder, geen klammigheid, geen zweet, geen stof, en geen onduidelijkheid over het weer van morgen. Binnen is het 25 graden, buiten koud. En die kou, ach, je went er aan. Na een paar weken lach je er om; vandaag-15?, goh, even een broek extra er onder. Het is rustig, geen toeristen, geen afleiding, bijna sereen. Zelfs dat eeuwige Pakhqoui, daar wen je aan. Het is een kwestie van verlangens en verwachtingen bijstellen.
De dag ná de vorige euforische 'laatste' FiM hebben we nog wat vilt gekocht (160 vierkante meter), en wat 'steentjes', en die in de container gepropt. En toen was het wachten op het grote moment:
Wil de douane nog es controleren, of kan ie zo dicht? En ze wilden, godverdegodver... Dus hebben we de helft er weer uit gesleept. 'De Douane' was een dame op hoge hakken, en ze greep meteen naar de zak 'steentjes' die ik voor Gabriel er in gestopt heb, en had een prachtig brok agaat in haar hand... Die staan niet op de factuur, maar ze glimlachte een beetje: wat is dit nou weer?
Uhhh, gewoon, wat steentjes. Doe maar dicht, zei ze, en zo deden we rap en fluks. Ik heb haar een steentje cadeau gedaan, ik weet niet of dat omkoperij is, maar bij het kopen had dat vrouwtje op de markt er ook eentje cadeau gedaan... Dat er-weer-instoppen deden we niet alleen, daarvoor krijg je van de transportfirma twee 'ratten', kleine maar heel sterke Mongolen, die de hele dag niets anders doen dan containers leeghalen en weer vullen. Naast ons waren ze twee dagen bezig met twee containers ger, voor Polen. 18 ger met meubilair volgens de papieren.... Die jongens kennen de ger natuurlijk als de beste, en weten heel aardig hoe je een Mongoolse ger moet laden.... Maar ik laat ze toch liever niet alleen met mijn Europeesche Ger... Wat er uit die andere twee containers kwam zat meteen vol krassen en butsen, en toen het er weer in ging kwamen er nog een paar bij. Met onze container heb ik het voortouw genomen, en ben er eerst zelf ingekropen, om te laten zien dat ik echt om mijn stukkies hout geef. En ook bij het laden was ik de eerste in die bak.. En het paste weer, wat een wonder mag heten. Dicht die bak, en een half uur later zat het douane-zegel er op! Ik zal je zeggen, ik was kapot en opgelucht tegelijk. MAEU 672 934-2, Goeie Reis!, 'k zie je over twee maanden, in Rotterdam, of in Baarle-Nassau.
Via het Kantoor van Monlogistics, om de rekening voor de 'Handling' te betalen, naar ons eigen kantoor, Nayra. (Twee maanden gebruikt als kantoor, gemiddeld 8 euro per dag uitgegeven, aan koffie en pizza's, da's een kleine 400 euro. Dat valt reuze mee, als je rekent dat je daarvoor 12 uur per dag terecht kunt, gratis internet hebt, en geen inkoop-zorgen hebt. De koffie is altijd klaar (en dus inclusief), de kachel brandt, en als de stroom uitvalt gaan zij bellen.) Daar bellen we met Ger-Tereg, om ook met hun eindafrekening te houden. Daar zijn ze helemaal voor, en ze komen er aan. Sukhe schiet even naar de bank op de hoek, en komt terug met een schoenendoos geld. We schuiven wat met bedragen, geven wat, en nemen wat, en komen er uit. We heffen het glas, en besluiten dat we er allebei heel veel van geleerd hebben, en dat we een toekomstige samenwerking niet per se uitsluiten.
Twee uur later, licht aangeschoten, nemen we afscheid.
Door de nacht spoeden we ons naar de Meal-Odie, een 'jazz-club', beter gezegd de jazz-club van Ulan Bataar. Daar is iedere vrijdagavond een uniek spektakel (voor Mongoolse begrippen dan): LIVE JAZZ!!! Dan staan er drie mensen op het podium, die echt iets KUNNEN. Drums, Contrabas, en Piano. Mongool, Engelsman, en Aussie. Die spelen daar de sterren van de hemel, tot diep in de nacht. En als dat alles was, nee, na elven, als de sfeer er goed in zit, komt het: Andrew, de bassist, gaat in zijn eentje op het podium staan, en strijkt een constante twee-toon. Dan schraapt hij zijn keel, en zet in op een diepe Khargiraa, een soort ondertoon-met galm. En langzaam, al strijkende, groeit er een klank-tapijt van onder-en-boventonen, soms nog geassisteerd door andere wit-neuzen die de kunst beheersen, een hyper-fusion van jazz met traditionele Mongoolse klanken. Ook deze vrijdag, met als toegevoegde waarde dat we het gaan opnemen, met alle digitale strijdmiddelen die we hebben. Sukhe prikt een microfoon op zij iPod, ik plug mijn computer in de mengtafel, Johanni, die in Parijs boventonen-kennis studeert, pakt zijn professionele setje uit, en nog weer iemand anders plakt een mini-disk-microfoon op de pianokruk. Het wordt laat, en mooi.
Zaterdag heb ik vrij, en Sukh belt: gaan we even naar de Kamelen-polo?
Net buiten de stad, waar ooit de paarden-races waren, wordt iedere winter het Nationale Kamelen-Polo-toernooi gehouden, twee dagen. Let's Go! Onderweg komen we langs de container-terminal, even kijken, ja hoor, hij staat op de trein! Via een toeristische route door het immense industriegebied komen we op de Yarmak, waar de wedstrijden zijn. Op zijn Mongools: met een bulldozer hebben ze twee voetbalvelden sneeuw-vrij gemaakt, en ook maar meteen het gras er af gereden... Daar galopperen twee teams op kamelen in het rond, met van die lange stokken, op jacht naar een minuscuul balletje, dat dan ergens in een doel moet worden gemept. Een hoop gedraai, en gebots, met kamelen die af en toe allerjammerlijkst mekkeren. Het spel is net als voetbal, maar dan met vijf tegen vijf, en natuurlijk tien keer zo langzaam. Na tien minuten heb je het wel gezien, tenminste wij dan. Ik schiet een paar mooie foto's, en we gaan terug. We eten een laatste ceremoniële pizza in de Nayra, en ik spoed me naar Tseren Tours, voor een laatste meeting, met Rik en Guido: Al twee weken proberen we een 'vergadering' te houden, over de eventuele aanschaf/opening van een Hollands cafe/cafetaria in UB. Nu kunnen we alledrie, en om twaalf uur besluiten we: we gaan ervoor! Als je, waarde lezer, ooit in Ulan Bataar komt, weet dan: In 'Cafe Maxima' (naam wordt nog onderzocht) op de Enkhtaiven-avenue kan je altijd terecht voor een echt bakkie koffie (Kanis/Gunnik), een pannennnn-koek, en een patatje-met! Met broodje worst, en broodje ouwe kaas. En natuurlijk gratis onbeperkt wireless internet. Met een molen op het dak, Delfs-blauwe tegeltjes, klompen aan de deur, tafels met een kleedje-met-schroeigat voor de asbak, Rembrandt, van Gogh, en Mondriaan aan de muur, en een snack-muur met Booz en Hoosjuur. (Hoe dat met die muntjes moet, zoeken we nog uit; Mongolië heeft geen muntgeld, maar dan zetten we er een meisje naast met een tafeltje die muntjes verkoopt...) En met een beetje mazzel kaas en kroket van Bert, drop van Klene, en een verse zaterdagse Telegraaf... Suggesties zijn welkom. En nooit, nooit, dat zweer ik, zal je daar horen: Pakhqoui!
Zondagmorgen 6 uur lokaal tingelt mijn Nokia, en om half acht zijn we op Ghengis-Khaan International Airport. De plaatselijke Sneeuwwitje maakt wat stennis over mijn visa, maar na een half uur onduidelijk bureaucratisch gedonder mag ik het land verlaten. In het vliegtuig dommel ik wat, en op Sherametjevo in Moskou probeer ik tevergeefs een echt Russisch parfummetje te kopen, want dat hebben ze niet. Het is plus vijf, en ik zweet uit mijn kleren, maar ik kan me niet omkleden, want alles zit in mijn koffer, onderin die 737. Op weg naar Berlijn dommel ik verder, en ontbijt voor de derde keer. In Berlijn met de bus naar het nieuwe grote Zentral Bahnhof (zweet-zweet), waar ik een afspraak heb met een zekere Miss A, voor 'eine Tasse Kaffee'. Om vijf uur zit ik in de IC naar Amersfoort, waar ik net op tijd wakker schrik, en overstap naar Utrecht, en daar naar Driebergen/Zeist.
Ik ben 25 uur geleden in een donker en bevroren Ulan Bataar opgestaan, en de halve wereld overgevlogen. Midden in de nacht sjouw ik met mijn koffer over een uitgestorven Antropia, op zoek naar mijn auto, die Maarten daar ergens geparkeerd heeft.
Het heeft gehageld, en ik moet krabben voordat ik kan gaan rijden.
De linker-koplamp doet het pas na een ferme klap er op (de Turkse schakelaar), en na twee kilometer moet ik alweer stoppen om het koelwater bij te vullen...
Het is ook overal het zelfde gedonder...
Knikkebollend stuur ik het donker in...

Het is hardstikke nieuwe maan, dus de monumentale trap van het stadhuis van Zeist ontsnapt aan het noodlot.

HIER HAD
UW
ADVERTENTIE
KUNNEN STAAN!!!